Кредит од 1 милион денари може да изгледа достапно кога месечната рата е ниска, но конечната отплата зависи од рокот и каматната стапка.
Кога граѓаните избираат кредит, најчесто прво ја гледаат месечната рата. Колку е пониска, толку кредитот изгледа полесен за отплата и помалку опасен за семејниот буџет.
Но малата рата може да биде најскапиот дел од кредитот.
Пресметката покажува дека лице кое денес ќе позајми еден милион денари може да врати вкупно околу 1,12 милиони денари доколку кредитот го отплати за пет години. Доколку истиот износ го распореди на дваесет години, вкупната отплата се зголемува на приближно 1,55 милиони денари.
Должникот и во двата случаи добива исти еден милион денари. Разликата е во тоа што подолгиот рок му ја намалува месечната рата, но му создава дополнителен трошок од стотици илјади денари.
Најновите податоци на Народната банка, објавени на 31 јули, покажуваат дека просечната каматна стапка на новоодобрените кредити на домаќинствата во јуни 2026 година изнесувала 4,71 отсто. Таа е зголемена за 0,07 процентни поени во однос на претходниот месец, додека на годишно ниво е повисока за 0,02 процентни поени. Просечната камата на сите постојни кредити на домаќинствата изнесувала 5,02 отсто.
Токму стапката од 4,71 отсто ја употребивме за ориентациска пресметка на кредит од еден милион денари. Пресметката претпоставува еднакви месечни ануитети и непроменета каматна стапка во целиот период. Не се вклучени трошоци за одобрување, администрација, осигурување и други можни надоместоци, поради што реалната цена на конкретна банкарска понуда може да биде и повисока.
Пониска рата, но многу повисока конечна сметка
Ако кредитот од еден милион денари се отплаќа пет години, месечната рата би изнесувала приближно 18.739 денари. По 60 уплати, вкупно би биле вратени околу 1.124.320 денари. Трошокот за камата би изнесувал приближно 124.320 денари.
Со рок од десет години, ратата се намалува на околу 10.465 денари. Тоа веќе изгледа значително полесно за семејниот буџет, но вкупната отплата расте на приближно 1.255.844 денари. За користењето на парите би биле платени околу 255.844 денари камата.
На петнаесет години, месечната обврска паѓа на околу 7.758 денари. Сепак, по 180 месечни рати, должникот би вратил приближно 1.396.385 денари. Речиси 396.400 денари од таа сума би биле камата.
Најниската рата се добива со најдолгиот рок. Кредитот распоредeн на дваесет години би имал месечен ануитет од околу 6.440 денари. Тоа изгледа многу поприфатливо од рата од речиси 19.000 денари, но конечната сметка достигнува приближно 1.545.699 денари.
Со други зборови, за позајмени еден милион денари би биле платени околу 545.700 денари камата.
Само разликата во каматата меѓу петгодишната и дваесетгодишната отплата изнесува приближно 421.400 денари. Тоа се пари со кои може да се купи солиден половен автомобил, да се опреми дел од домот или да се обезбеди значителна семејна резерва.
Подолгиот рок не го прави кредитот поевтин. Тој само го распоредува поскапиот кредит во помали месечни парчиња.
Просечната нето-плата во Македонија во мај 2026 година изнесувала 49.544 денари. Таа била повисока за 8,2 отсто во споредба со мај минатата година.
Во однос на оваа плата, петгодишната рата од 18.739 денари би одземала околу 37,8 отсто од месечниот приход. Десетгодишната би земала 21,1 отсто, петнаесетгодишната 15,7 отсто, а дваесетгодишната околу 13 отсто.
Токму тука е кредитната дилема. Пократкиот рок е поевтин, но може премногу да го оптовари тековниот буџет. Подолгиот рок е полесен секој месец, но значително поскап на крајот.
Каматата од приближно 545.700 денари кај дваесетгодишната варијанта е еднаква на околу 11 сегашни просечни нето-плати. Практично, должникот би работел речиси цела година само за износот што го плаќа над позајмената главнина.
Македонските домаќинства веќе должат 294 милијарди денари
Ова не е пресметка за мал или незначителен дел од населението. Вкупните кредити на домаќинствата во јуни достигнале 294,4 милијарди денари и биле повисоки за 12,1 отсто во однос на истиот месец минатата година.
Од нив, 150,8 милијарди денари се потрошувачки кредити, кои за една година пораснале за 11,8 отсто. Станбените кредити достигнале 117,9 милијарди денари и бележат уште посилен годишен раст од 16,6 отсто.
Податоците покажуваат дека кредитот станува сè поважен дел од животниот стандард. Со него се купуваат станови и автомобили, се реновираат домови, се плаќа образование, но понекогаш се покриваат и трошоци што приходите повеќе не можат да ги издржат.
Пониската месечна рата затоа лесно може да создаде чувство дека одреден износ е достапен. Клиентот гледа дека 6.440 денари можат да се вклопат во платата, но многу поретко размислува дека обврската ќе трае 240 месеци.
За дваесет години може да се промени работното место, висината на приходот, здравствената состојба, семејната структура и целата економска средина. Кога каматата не е фиксна за целиот период, може да се промени и самата рата.
Затоа најважното прашање пред потпишување кредит не е само: „Колку ќе плаќам месечно?“
Потребно е да се праша и колку пари вкупно ќе бидат вратени, колкав дел претставува камата, дали стапката е фиксна или променлива, кои дополнителни трошоци се вклучени и дали должникот има простор за отплата доколку приходот привремено се намали.
Кредитот не е автоматски лоша одлука. Тој може да овозможи купување дом, решавање важна животна потреба или инвестиција што поинаку би била невозможна. Но добар кредит не е секогаш оној со најниска рата.
Добар е оној чиј рок е доволно краток за да не се преплати непотребно, а ратата доволно разумна за да не го загрози нормалниот живот.
Зашто банката ви позајмува еден милион денари само еднаш. Вие можете да продолжите да ги враќате следните дваесет години.
С.Б.
