За многу македонски семејства најскапиот месец во годината не е декември, кога се купуваат подароци и се подготвуваат празнични трпези. Вистинскиот финансиски тест доаѓа во август, кога во истиот семеен буџет се судираат редовните сметки, летниот одмор и подготовките на децата за новата учебна година.
Секој од овие трошоци одделно можеби изгледа поднослив. Но кога ќе се соберат во период од триесетина дена, пресметката покажува дека на четиричлено семејство може да му бидат потребни од околу 162.500 до повеќе од 213.000 денари.
Тоа е износ еднаков на приближно 3,3 до 4,3 просечни нето-плати во Македонија.
Последниот официјално објавен податок покажува дека просечната нето-плата во мај 2026 година изнесувала 49.544 денари. Истовремено, синдикалната минимална кошница за четиричлено семејство во јули достигнала 68.498 денари. Тоа е сумата потребна само за основните месечни потреби – храна, сметки, превоз, хигиена, облека и останати неопходни трошоци.
Две просечни плати не се доволни за целиот август
Во семејство во кое двајцата родители земаат просечна плата, вкупниот месечен приход би изнесувал 99.088 денари. Откако ќе се покријат основните трошоци од синдикалната кошница, остануваат околу 30.590 денари.
Проблемот е што само летувањето може да чини неколкупати повеќе од оваа сума.
Ориентациските пресметки за десетдневен одмор во Грција за двајца возрасни и две деца покажуваат дека за сместување, храна, патни трошоци, плажа и основна забава се потребни меѓу 1.350 и 1.950 евра. Пресметано во денари, тоа е приближно од 83.000 до 120.000 денари. Во поатрактивните места и во шпицот на сезоната, само сместувањето за десет ноќевања може да достигне од 900 до 1.300 евра.
Најниската варијанта за одмор, според тоа, е речиси трипати повисока од сумата што му останува на семејството по покривањето на редовните месечни потреби.
Но со враќањето од море трошоците не завршуваат. Тогаш почнува подготовката за училиште.
Тековните цени на македонскиот пазар покажуваат дека основен училиштен ранец може да се најде за околу 850 до 950 денари, додека моделите со тркалца и брендираните ранци достигнуваат од 3.250 до 5.950 денари. Детските патики се продаваат во широк распон – од околу 1.300 денари на попуст до речиси 7.000 денари за поскапи модели.
Кога на ранецот и патиките ќе се додадат тетратки, пенкала, боички, несесер, блокови, облека и останат училиштен материјал, пресметката на Денар покажува дека подготовката на едно дете може да чини од околу 5.500 денари во најскромна варијанта до 12.500 денари со поквалитетна опрема и нова облека.
За семејство со две деца, тоа значи дополнителни 11.000 до 25.000 денари пред да заѕвони првото училишно ѕвонче.
Кога ќе се соберат минималната месечна кошница од 68.498 денари, летувањето од 83.000 до 120.000 денари и подготовката на две деца од 11.000 до 25.000 денари, вкупниот трошок изнесува од околу 162.500 до 213.500 денари.
Дури и семејство со две просечни плати во истиот период би имало финансиски недостиг од приближно 63.000 до 114.000 денари.
Секако, сите овие пари не се плаќаат во ист ден. Дел од сместувањето е резервирано и платено неколку месеци порано, дел од училишниот прибор се купува постепено, а некои семејства користат регрес за годишен одмор, заштеди или кредитни картички. Но без оглед кога е извршено плаќањето, трошокот останува и директно ја намалува финансиската резерва на домаќинството.
Одмор од десет дена, отплата од неколку месеци
Податоците на Народната банка покажуваат дека задолжувањето продолжува да расте. Во јуни вкупните кредити биле повисоки за 13,1 отсто на годишно ниво, додека потрошувачките кредити на граѓаните пораснале за 11,8 отсто. Станбените кредити бележеле уште повисок годишен раст од 16,6 отсто. Овие бројки не можат да се припишат само на летните трошоци, но јасно покажуваат дека сè поголем дел од потрошувачката се финансира со задолжување.
Дополнителен проблем е што пониската месечна инфлација не значи дека животот станал поевтин. Во јуни 2026 година трошоците на животот се намалиле за 0,5 отсто во однос на мај, но во споредба со јуни минатата година тие биле повисоки за 3,4 отсто. Цените на мало биле зголемени за 3,6 отсто на годишно ниво.
Токму затоа август станува финансиски најризичен месец за семејствата. Не затоа што еден трошок е неподносливо висок, туку затоа што во краток период се преклопуваат три различни буџети – буџетот за нормален живот, буџетот за одмор и буџетот за училиште.
Морето трае десетина дена, новиот ранец се купува еднаш, но ратите, испразнетата заштеда и одложените сметки можат да го следат семејството до крајот на годината.
За просечното македонско домаќинство, вистинското прашање повеќе не е дали може да си дозволи летување. Прашањето е колку месеци потоа ќе му бидат потребни за повторно да го врати семејниот буџет на нула.
С.Б.
