Некогаш органската храна се сметаше за луксуз за мал круг потрошувачи. Денес, сликата полека се менува. На пазарите, во специјализираните продавници, па и преку интернет-нарачки, сè почесто се бара зеленчук без хемија, домашни јајца, брашно од мали мелници, мед, ајвар, сирења и овошје од проверено производство.
Тоа веќе не е само прашање на вкус. Станува збор и за бизнис. И тоа бизнис кој, според економистите, има простор да расте, особено ако производителите знаат како да се организираат, како да ја раскажат својата приказна и како да стигнат до купувачот.
Познавачите на пазарот велат дека интересот за органска и домашно произведена храна е поттикнат од повеќе фактори. Луѓето сè повеќе читаат декларации, прашуваат од каде доаѓа производот, како е одгледан, дали има сертификат, дали е прскан. Особено младите семејства и луѓето со повисоки приходи почнуваат да одвојуваат повеќе пари за храна во која имаат доверба.
„Купувачот веќе не купува само домат или тегла мед. Тој купува доверба. Ако знае кој го произвел, каде е произведено и како, полесно ќе плати повисока цена“, велат економисти кои го следат секторот на мали производители.
Органската храна не мора да значи само свеж зеленчук и овошје. Тука има простор за цела низа производи, од домашни сокови, џемови и сирупи, до сушено овошје, органски зачини, чаеви, брашна, тестенини, млечни производи, па дури и готови оброци за луѓе кои сакаат здрава исхрана, но немаат време да готват.
Токму тука многумина ја гледаат шансата. Мал производител од рурална средина, ако има добар производ, повеќе не мора да чека само купувачи на локален пазар. Со добра амбалажа, јасна приказна и присуство на социјалните мрежи, може да продава директно до потрошувачи, ресторани, мали продавници, хотели или семејства кои редовно нарачуваат.
„Најголемата грешка е кога производителот мисли дека добар производ сам ќе се продаде. Денес мора да има и приказна, фотографија, етикета, канал за продажба и редовна комуникација со купувачите“, објаснуваат познавачи на малите бизниси.
Но, овој бизнис не е лесен. Органското производство бара дисциплина, трпение и контрола. Не може денес да се почне, а утре да се очекува голема заработка. Потребни се вложувања, земјиште, знаење, сертификати ако производот се продава како органски, но и стабилен квалитет. Купувачот кој еднаш ќе плати повеќе, очекува ист квалитет и следниот пат.
Проблем е и недовербата. На пазарот често се користат зборови како „домашно“, „природно“, „селско“ и „органско“, иако тие не значат секогаш исто. Експертите предупредуваат дека токму тука мора да има поголема сериозност.
„Ако пишува органско, тоа мора да биде докажливо. Купувачите стануваат повнимателни. Еднаш изгубена доверба тешко се враќа“, велат експертите.
Сепак, просторот за раст е очигледен. Рестораните сè почесто бараат локални состојки, туристите сакаат автентична храна, а дел од граѓаните се подготвени да платат повеќе за производ за кој веруваат дека е почист и поквалитетен. Особено добро поминуваат малите серии, убаво спакуваните производи и директната продажба, без премногу посредници.
Економистите оценуваат дека органската храна може да биде добра бизнис-идеја за луѓе кои веќе имаат земја, семејно производство или пристап до суровини. Не мора веднаш да се почне со голема фарма. Понекогаш доволни се неколку добро осмислени производи, редовни купувачи и паметен настап.
На крај, купувачот бара едноставна работа, храна во која ќе верува. А оној што може да му ја понуди, со квалитет, чесна приказна и постојаност, веќе има предност. Пазарот се менува. Полека, ама сигурно.
Б.З.М.
