Не е секогаш до платата. Ниту до среќата. Во многу случаи, разликата меѓу луѓето што градат имот и оние што постојано се борат со долгови се гледа во секојдневните навики. Во тоа што прават кога ќе земат плата, како размислуваат за трошоците, колку брзо носат одлуки и дали парите им „истекуваат“ низ прсти пред да стигнат до крајот на месецот.
Економистите со години предупредуваат дека богатството најчесто не се гради одеднаш, туку со повторување на исти паметни потези. Малку по малку. Досадно, но ефикасно.
„Луѓето што имаат финансиска дисциплина не чекаат да им останат пари за штедење. Тие прво одвојуваат, па потоа трошат“, велат финансиски советници.
Тука е првата голема разлика. Богатите не ја гледаат платата како дозвола за трошење, туку како алатка. Дел за сметки, дел за живот, дел за инвестиции, дел за резерва. Кај сиромашните домаќинства, особено кога приходите се ниски, парите најчесто одат по обратен ред. Прво се крпат дупките, па се купува што мора, а штедењето останува за „ако нешто остане“. Најчесто не останува.
Втората навика е планирањето. Богатите луѓе знаат колку трошат. Не отприлика, туку прилично точно. Колку оди за храна, гориво, кредити, излегувања, претплати, ситници. Токму тие ситници знаат да направат голема штета. Кафе тука, достава таму, нова претплата што никој не ја користи, па на крајот од месецот чудење каде исчезнале парите.
„Не е проблем едно кафе. Проблем е кога човек нема поим колку такви мали трошоци прави во еден месец“, објаснуваат економисти.
Трето, богатите не купуваат за да изгледаат богато. Ова звучи чудно, ама е точно. Многу луѓе со стабилен имот возат постар автомобил, живеат под своите можности и не трчаат по секој нов модел телефон. Кај дел од луѓето со помали примања, притисокот да се покаже статус е многу поголем. Нова облека на рати, телефон на две години договор, скапи прослави, свадби и родендени над реалните можности. За еден ден чест, потоа месеци главоболка.
Четвртата работа е односот кон долговите. Богатите користат кредит кога тој им носи вредност, за бизнис, имот или нешто што може да им се врати. Сиромашните почесто земаат заем за потрошувачка. За да преживеат до плата, да покријат стар долг или да купат нешто што брзо ја губи вредноста.
Петто, богатите постојано учат за пари. Не мора тоа да значи факултет или сложени финансиски книги. Понекогаш е разговор со сметководител, следење камати, разбирање договор пред потпис, читање ситни букви. Сиромашните често учат од грешка, а таа грешка знае да биде скапа.
Шестата разлика е во времето. Богатите го третираат времето како ресурс. Плаќаат за услуга ако тоа им ослободува време за работа што носи повеќе пари. Делегираат, организираат, мерат што им се исплати. Сиромашниот човек, притиснат од секојдневието, често нема луксуз да размислува така. Го гаси пожарот што гори денес.
Седмо, богатите имаат фонд за итни ситуации. Расипан автомобил, болест, отказ, непланиран трошок. Кај нив тоа е непријатност. Кај семејство без резерва, истото може да биде финансиски удар што ги турка во минус со месеци.
Осмо, богатите бараат начини за дополнителен приход. Не се потпираат само на една плата. Изнајмување, мал бизнис, хонорар, вложување, вештина што може да се наплати. Економистите често велат дека една плата е најризичниот модел, колку и да изгледа сигурно.
И деветто, богатите не носат финансиски одлуки во паника. Не купуваат затоа што „сите купуваат“, не продаваат затоа што „сите се плашат“, не земаат кредит без да пресметаат. Кај парите, брзата реакција често е скапа реакција.
Секако, не е фер да се каже дека сиромашните се сиромашни само поради навики. Ниските плати, високите цени и нестабилната работа си го прават своето. Но, финансиските познавачи се согласуваат во едно: и со мали пари може да се направи ред, а без ред и големи пари знаат брзо да исчезнат.
Парите сакаат навика. А навиката, сакале или не, секој ден ја пишуваме сами.
Б.З.М.
