На шалтерот сите влегуваат со иста желба. Стан, клуч, рата што може да се поднесе и барем малку мир дека после години кирија конечно се купува нешто свое. Но, зад стаклото, банката не гледа само желба. Гледа плата, долгови, договор за работа, кредитна историја, возраст, хипотека и уште десетина ситници што за клиентот често изгледаат како формалност, а за банката се црвено светло.
Станбениот кредит е најголемата финансиска одлука за едно семејство, но и најдолг ризик за банката. Затоа не секој што има плата автоматски станува добар клиент. Некои барања паѓаат уште на почеток. Не затоа што некој сака да одбие клиент, туку затоа што бројките не излегуваат.
„Банката не одбива човек, туку ризик. Ако приходите се нестабилни, ако клиентот веќе е задолжен или ако во минатото доцнел со рати, системот веднаш го третира како проблематичен случај“, велат познавачи на банкарскиот пазар.
Најтешко поминуваат оние што имаат нередовни приходи. Денес има плата, утре нема. Работи по договор на дело, сезонски ангажмани, фриленс приходи без јасна документација или чести промени на работно место. За клиентот тоа може да значи снаоѓање и работа без пауза, но за банката значи несигурност. Ратата не прашува дали месецот бил слаб.
Особено внимателно се гледаат и клиентите кои веќе имаат повеќе кредити. Потрошувачки кредит, дозволен минус, кредитна картичка, рата за автомобил, па уште и барање за стан. На хартија можеби изгледа дека платата е добра, но кога ќе се одбијат сите месечни обврски, останува малку простор. А банката не сака клиент кој ќе живее на раб само за да ја плати ратата.
„Најголема грешка е кога граѓаните мислат дека високата плата сама по себе е доволна. Ако половина од приходите веќе одат на долгови, банката гледа товар, не стабилност“, објаснуваат економисти.
Кредитната историја е посебна приказна. Доцнење од неколку дена можеби изгледа неважно, но ако се повторува, остава трага. Неплатени рати, блокирани сметки, стари долгови кон банки или финансиски друштва, сето тоа ја расипува сликата. Банките сакаат да видат дисциплина. Не совршен клиент, туку предвидлив клиент.
Проблем може да биде и недоволното учество. Многумина доаѓаат со желба банката да го покрие речиси целиот износ за станот. Но, колку помалку сопствени пари вложува клиентот, толку поголем е ризикот за банката. Ако цената на недвижноста е висока, ако проценетата вредност е пониска од договорената или ако станот има правни нејаснотии, кредитот лесно може да заглави.
Во незгодна позиција се и клиентите со приход што тешко се докажува. Пари од странство, готовински исплати, хонорари без редовни договори, работа во семеен бизнис без стабилен прилив. Не значи дека тие луѓе немаат пари. Но, банката бара хартија. Изводи, договори, потврди, континуитет. Без тоа, приказната останува само усна.
„Клиент може реално добро да заработува, но ако тоа не може да го покаже преку документи, за банката тој приход речиси и да не постои“, велат банкарски извори.
Возраста исто така игра улога. Постарите клиенти потешко добиваат долг рок на отплата, бидејќи банките пресметуваат до која возраст кредитот треба да биде затворен. Кај помладите, пак, проблем знае да биде краткиот работен стаж или договорот на определено време. Значи, едните имаат премалку време, другите премалку историја.
Непожелни клиенти не се само оние со мали плати. Понекогаш тоа се луѓе со добри примања, но со лоша финансиска навика. Живеат од минус до минус, често рефинансираат долгови, користат картички до лимит и немаат заштеда. Банката тоа го гледа. И памети.
Затоа советот од финансиските познавачи е едноставен: пред барање станбен кредит, средете ги старите долгови, затворете непотребни картички, не влегувајте во нови задолжувања и соберете што е можно повеќе сопствено учество. Платата е важна, но не е единствената врата.
На крајот, станбениот кредит не се добива само со желба за стан. Се добива со доверба дека ратата ќе се плаќа и кога ќе дојде тежок месец. А банките, колку и да сакаат нови клиенти, најмногу од сè сакаат мирен сон. Клиент што плаќа навреме. Без изненадувања.
Б.З.М.
