Една плата одамна не им стига на многу семејства да го истуркаат месецот мирно. Сметките не чекаат, храната поскапува, кириите растат, а на крајот од месецот сè почесто останува прашањето: од каде уште некој денар? Затоа сè повеќе луѓе, по завршување на редовното работно време, седнуваат пред компјутер, возат достава, чуваат деца, работат викенди, пишуваат текстови, средуваат профили на социјални мрежи или земаат смени во угостителски објекти.
Парт тајм работата, која до неодамна најчесто се поврзуваше со студенти и сезонски работници, сега станува дополнителен извор на приход за вработени луѓе, родители, пензионери, па и за лица со солидни примања кои сакаат финансиска резерва. Не е веќе чудно некој да има редовна работа од осум до четири, а потоа уште два или три часа да работи нешто сосема друго.
„Причината е едноставна. Трошоците растат побрзо од платите. Кога домаќинството ќе види дека месечниот буџет не се затвора, првата реакција не е штедење, туку барање дополнителен приход“, велат економисти кои ја следат состојбата на пазарот на труд.
Најмногу вакви ангажмани има во услужните дејности. Достава на храна, работа во кафулиња, помош во кујна, продажба, кол центри, внесување податоци, онлајн поддршка за клиенти. Дел од работите се плаќаат по час, дел по завршена задача. Кај дигиталните услуги сè повеќе се бараат луѓе за водење страници на социјални мрежи, кратки видеа, преводи, едноставен дизајн, пишување објави, обработка на фотографии.
Има и такви што работат без голема најава. Еден ден помош при селидба, друг ден чистење стан, трет ден фотографирање на роденден. Денес едно, утре друго. Пари на рака, брза исплата, без многу процедура. Тука, велат познавачите, лежи и најголемиот проблем.
„Парт тајм работата може да биде корисна ако е уредена, пријавена и фер платена. Но, ако се претвори во сива зона, тогаш работникот останува без заштита, без осигурување и без гаранција дека ќе биде платен“, предупредуваат експерти за работни односи.
За работодавачите, пак, ваквиот модел често е практичен. Не им треба човек со полно работно време, туку некој за неколку часа дневно, за викенд или за одредена сезона. Особено во угостителството и трговијата, каде што прометот не е ист секој ден. Во петок и сабота има гужва, во понеделник речиси празно. Тогаш дополнителните работници се добредојдени.
Но, зад бројките стојат и луѓе кои се уморни. Работен ден што почнува наутро и завршува доцна навечер не остава многу простор за семејство, одмор или здравје. Некои велат дека мораат. Други дека сакаат да соберат пари за кредит, автомобил, летување или образование за децата. Има и млади кои преку парт тајм работа пробуваат да влезат во некоја професија, без веднаш да бараат редовно вработување.
„За младите ова може да биде добра школа. Се учат на дисциплина, контакт со клиенти, рокови и одговорност. Но, не смее да стане замена за стабилно вработување со нормална плата“, оценуваат аналитичари.
Најголем раст има кај работите што можат да се извршуваат од дома. Компјутер, интернет и неколку слободни часа навечер. Толку е доволно за некој да прифати задача од мала фирма, онлајн продавница или странски клиент. За дел од луѓето тоа е шанса. За други, притисок дека мораат да бидат достапни и по работното време.
Економистите очекуваат овој тренд да продолжи. Сè додека платите не го следат реалниот раст на трошоците, граѓаните ќе бараат втор приход. Некој легално и организирано, некој преку познанства, некој од нужда.
Парт тајм работата не е чудо решение, ниту лесна заработка. Таа е слика на пазарот. Кога една плата не стига, луѓето наоѓаат начин. По работа, за викенд, навечер, кога децата ќе заспијат. Уште неколку часа труд за уште неколку илјади денари. И така месецот некако поминува.
Б.З.М.
