Пензијата за многумина одамна не е крај на работниот век. За едни е нужност, за други начин да останат активни, а за работодавците често е спас во период кога тешко се наоѓа човек што сака и знае да работи. Пензионери на пазар, во угостителски објект, во земјоделска сезона, во магацин, во услужна дејност. Сликата веќе не е ретка. Само прашањето е: дали е сè легално, кој смее да работи и што се случува со пензијата?
Според познавачи на трудовото право, клучната разлика е меѓу редовно вработување и повремено или сезонско ангажирање. Пензионерот не се враќа едноставно во истиот статус како пред пензионирањето. Работата треба да биде пријавена, ограничена и јасно договорена.
„Најголемата заблуда е дека пензионерот мора да избира меѓу пензија и дополнителна заработка. Не мора, но мора да се знае по кој основ работи и дали работодавецот го пријавил ангажманот“, објаснуваат експерти за работни односи.
Во пракса, најчесто станува збор за работи што траат кратко, се повторуваат по потреба или зависат од сезона. Угостителство, земјоделство, услуги. Таму недостигот на работници најмногу се чувствува, особено во лето, за празници или во периоди кога има зголемен обем на работа.
Работодавците велат дека пензионерите неретко се посигурни од помладите кандидати. Доаѓаат навреме, знаат што значи обврска, не бараат долга обука. Но, економистите предупредуваат дека тоа не смее да стане евтина замена за редовно вработување.
„Ова може да биде корисно ако се користи како дополнување на пазарот на труд. Ако стане начин да се избегнат редовни договори и подобри плати, тогаш проблемот само се преместува од едно место на друго“, велат економистите.
Условите не се без граници. Работното ангажирање не треба да се претвори во полно работно време без права. Затоа се предвидуваат ограничувања за тоа колку часови дневно и неделно може да се работи, како и колку денови во месецот или годината може да трае ангажманот. За повремена работа тоа значи ограничен број денови, а за сезонска работа исто така има годишен лимит.
И тука доаѓа делот што најмногу ги интересира пензионерите: пензијата. Ако ангажманот е законски пријавен и во рамки на условите, пензионерот не треба да стравува дека поради неколку недели работа ќе остане без редовната пензија. Но, секоја работа „на рака“, без пријава и без документ, е ризик. И за работникот и за работодавецот.
„Пензионерите често прифаќаат работа без многу прашања, само за да земат нешто плус. Тоа е разбирливо, но не е паметно. Треба да знаат што потпишуваат, колку ќе бидат платени и дали се покриени ако се повредат на работа“, велат познавачи.
Најчестиот мотив, сепак, е јасен. Пензиите тешко ги следат трошоците. Сметките не прашуваат дали некој има 65 или 75 години. Лекови, храна, струја, помош за деца и внуци. Некој ќе каже дека работи „да не седи дома“, но зад тоа често стои и проста математика.
Од друга страна, има и пензионери што навистина сакаат да останат активни. Особено луѓе со занает, искуство во администрација, трговија, транспорт, сметководство или земјоделство. За нив работата не е само плата, туку чувство дека уште се потребни. Не цел ден, не секој ден. Ама доволно.
Работодавците, пак, добиваат можност полесно да покријат кусок на луѓе во критични периоди. Но, експертите предупредуваат дека секое ангажирање треба да биде јасно запишано: кој работи, каде работи, колку време, за која плата и под кои услови.
„Добро решение е само она што носи ред. Ако пензионерот работи, треба да биде видлив во системот. Ако работодавецот има потреба од човек, треба да плати законски. Сè друго е старата приказна со работа на црно“, коментираат аналитичарите.
Б.З.М.
