Иако веројатно не поминувате многу време набљудувајќи го сопствениот јазик, лекарите истакнуваат дека тој може да открие изненадувачки многу за процесите во телото.
„Јазикот е фасцинантен орган и дава директен увид во инаку скриените процеси во човечкото тело“, изјави за HuffPost д-р Питер Ц. Белафски, директор на Центарот за глас и голтање на Универзитетот во Калифорнија.
„Честопати го сметаме само за орган што ни овозможува да зборуваме, да бакнуваме, да вкусиме и да голтаме. Сепак, тој може да им даде на лекарите први индикации за недостаток на хранливи материи, невролошки и автоимуни нарушувања, па дури и рак“, додаде тој. Добрата вест е дека повеќето промени во јазикот не се опасни.
„Многу промени во изгледот на јазикот се безопасни и можат да бидат предизвикани од нешто едноставно како храната што сте ја јаделе или блага инфекција“, вели д-р Нора Тосунијан, медицински директор во здравствениот систем „Хакенсак Меридијан“. „Сепак, јазикот може да понуди вредни информации за вашето целокупно здравје“.
Затоа, корисно е од време на време да се следи текстурата, бојата и големината на јазикот. Подолу, лекарите ги истакнуваат симптомите и промените што секогаш ги сфаќаат сериозно и објаснуваат зошто не треба ни вие да ги игнорирате.
Рана што не исчезнува
„Никогаш не игнорирам рана или чир на јазикот што не заздравува за две до три недели, особено на страните или на дното“, вели д-р Џон Крамер, вонреден професор на Одделот за отоларингологија на Медицинскиот факултет на Универзитетот Вејн Стејт. „Тоа е класичен изглед на рак на јазикот. Опасноста е што во раните фази често е безболен и тврд на допир, па луѓето мислат дека се каснати или дека е едноставна афтска рана и чекаат да исчезне.“
Иако е примамливо да се игнорира толку мала промена, треба да побарате лекарска помош ако не покажува знаци на заздравување.
„Повеќето ранички на јазикот се предизвикани од нешто едноставно, како случајно каснување или иритација од остар заб“, вели д-р Хамид Џалилијан, оториноларинголог во UCI Health. „Никогаш не би игнорирал рана што е сè уште таму по две недели, особено ако е тврда, лесно крвари или изгледа како да расте. Рана што трае подолго од три недели може да биде ран знак за рак на усната шуплина. Треба да ја прегледа стоматолог или специјалист за уво, нос и грло, а доколку е потребно и биопсија.“
Покрај ракот, лезиите и чиревите можат да укажуваат и на хронични вирусни или габични инфекции, како и на системски проблеми.
Зголемен или отечен јазик
„Јазик што е поголем од нормалниот, состојба позната како макроглосија, може да биде знак за основен здравствен проблем“, вели Тосунијан. „Причините може да бидат хипотироидизам, алергии на храна или лекови или амилоидоза – друго нарушување во кое абнормални протеини се акумулираат во органите.“
Отечен или зголемен јазик е полесен за забележување од други, посуптилни промени. „Јазик што се зголемува и има „брановидни“ рабови каде што притиска на забите може да укажува на проблем со тироидната жлезда или, поретко, амилоидоза“, додава Крамер.
Ако отокот се појави ненадејно, тоа е итна состојба. „Ненадејното отекување на јазикот може многу брзо да стане опасно бидејќи може да го блокира дишењето“, предупредува Џалилијан. „Доколку некое лице има и тешкотии со дишењето, голтањето или зборувањето, треба веднаш да повика брза помош. Причината може да биде сериозна алергиска реакција или брзо ширење на инфекција.“
Грутка или задебелување
„Нова грутка, задебелена област или тврда точка на едната страна од јазикот секогаш треба да се испита“, вели Џалилијан. „Би бил дополнително загрижен ако е придружено со вкочанетост, крварење, тешкотии при движење на јазикот, болка при голтање или грутка во вратот што трае повеќе од три недели.“
Фактори на ризик за рак на јазикот вклучуваат употреба на тутун и алкохол, но и хронична иритација на јазикот од лоша стоматолошка работа, како што е остар заб или круна.
Црвени или бели дамки
„Црвена, бела или мешана дамка на страната на јазикот заслужува внимание ако трае подолго од три недели“, вели Џалилијан. „Може да биде предизвикано од иритација или инфекција, но во некои случаи станува збор за преканцерозна промена. Особено е загрижувачко ако засегнатото подрачје е дебело, грубо или тврдо.“
Белите наслаги можат да имаат различни причини. Кремастите бели дамки кои можат да се избришат, но црвенилото останува под нив, обично се знак на орална кандидијаза (габична инфекција), што е честа појава по земање антибиотици. Меѓутоа, ако се случи кај здраво возрасно лице без очигледна причина, лекарите советуваат проверка на имунолошкиот систем, на пример поради неконтролиран дијабетес или ХИВ.
Ограничена подвижност на јазикот
„Секако би сакале да испитаме промена во начинот на кој јазикот излегува од устата, без разлика дали неговото движење е ограничено или ако се свртува на едната страна наместо да оди право“, вели Бријана Кроули, доктор по филозофија, професор по ларингологија на UC Davis Health. Може да биде придружено со промени во говорот. Подвижноста на јазикот може да биде засегната од мозочен удар, невродегенеративни нарушувања, тумори или траума.
Мазен, сјаен или црвен јазик
„Мазен и болен јазик со боја на сурово месо може да биде прв знак за недостаток на витамин Б12, фолна киселина или железо“, вели Крамер. Бледиот јазик може да укажува и на анемија, додека многу црвениот јазик може да биде знак на воспаление предизвикано од инфекција или автоимуна болест како што е Сјогреновиот синдром.
Ако јазикот ја изгуби својата нормална нерамна текстура и стане мазен и сјаен, ова се нарекува атрофичен глоситис и често се поврзува со нутритивни недостатоци или целијачна болест.
Светло црвен „бобинков“ јазик
„Светло црвен, грутчест јазик, заедно со треска и болно грло, може да се појави кај инфекции како што е шарлах“, вели Џалилијан. Кај децата, може да се забележи и кај Кавасакиева болест, сериозна состојба што предизвикува воспаление на ѕидовите на артериите. Во такви случаи, потребна е итна медицинска евалуација.
Треперење
„Треперењето на јазикот може да биде знак на невролошка болест како Паркинсонова болест или есенцијален тремор“, вели Белафски. „Фасцикулациите – неволни грчеви на мускулите на јазикот – се едни од најсериозните знаци и можат да укажуваат на болест на моторните неврони како што е АЛС.“
Вкочанетост, особено на едната страна
Појавата на вкочанетост или промена во сетилото за вкус бара медицински третман, особено ако е зафатен само еден дел од јазикот. Невролошките симптоми можат да бидат знак на локален проблем, но и промени во мозокот. Како општо правило, секој нов симптом во пределот на главата и вратот што трае подолго од четири недели треба да се прегледа од специјалист.
Продолжена болка
Лекарите советуваат да не се игнорира болката што не исчезнува или се влошува со текот на времето. „Еден од главните симптоми што предизвикуваат загриженост е постојаната и прогресивна болка во јазикот“, вели д-р Џон Мулен-Сент Клер, оториноларинголог во Сидарс-Синај. Дополнително е загрижувачко ако болката е поврзана со болка во увото.
Иако многу промени на јазикот се безопасни, важно е да се следи неговата состојба. „Не гледајте само на врвот на јазикот“, советува Крамер. „Проверете ги страните и дното. Тоа се најчестите места каде што се појавува рак, а тоа се оние што имаме тенденција да ги превидиме со брз поглед во огледалото.“
Тој забележува дека стапките на рак на јазикот се зголемуваат кај помладите луѓе, особено кај жените, од кои многумина никогаш не пушеле. Сепак, нема причина за паника. „Огромното мнозинство од промените во јазикот не се ништо страшно. Поентата не е да се плашите, туку да ги препознаете клучните предупредувања и навреме да одите на лекар.“
