Некогаш прво се полагаше возачки испит, па се собираа пари за половен автомобил. Сега, за дел од младите, редоследот изгледа поинаку. Прво се зема кредит за да се стигне до дозвола, а автомобилот останува за подоцна. Многу подоцна.
Возачката дозвола, која порано се сметаше за нормален чекор по полнолетството, станува сериозен трошок за семејниот буџет. Автошкола, лекарско уверение, прва помош, тестови, практична обука, полагање, повторно полагање ако не се положи од прва. Кога сето тоа ќе се собере, сумата веќе не е мала. За некои семејства е една плата. За други, и повеќе.
Токму затоа сè почесто се слуша реченицата: „Ќе земам мал кредит, само да положам“.
Во банките и финансиските друштва не постои секогаш производ што официјално се вика „кредит за возачка дозвола“, но граѓаните користат потрошувачки кредити или брзи позајмици токму за таа намена. На хартија, кредитот е за лични потреби. Во реалноста, парите одат за часови по возење.
Економистите велат дека ова е јасен знак дека трошоците за основни животни потреби се прелеале и во работи што порано не се доживувале како луксуз.
„Возачката дозвола не е каприц. За многу млади луѓе таа е услов за работа, особено ако бараат работа надвор од местото каде што живеат или во фирми каде што се бара теренска активност“, велат економистите.
Најголем удар имаат младите од семејства со просечни или потпросечни примања. Родителите плаќаат сметки, храна, кредити, школување, облека, превоз. И тогаш доаѓа уште една ставка, возачка дозвола. Не е мала. А детето веќе има 18 години и сака да почне да вози, да работи, да биде самостојно.
„Не е исто кога дома има две стабилни плати и кога едната плата оди за рати, сметки и храна. Во вториот случај, и возачката станува товар“, коментираат финансиски познавачи.
Автошколите, пак, се соочуваат со свои трошоци. Гориво, возила, инструктори, одржување, осигурување, административни обврски. Од тој агол, цените не растат без причина. Но за кандидатите тоа не го менува проблемот. На крајот, тие треба да платат.
Инструктори велат дека има кандидати кои прават пауза меѓу часовите бидејќи не можат одеднаш да ја покријат целата сума. Некои плаќаат на рати, некои чекаат плата, некои бараат помош од родители или роднини. Има и такви што почнуваат обука, па ја прекинуваат. Не затоа што не сакаат да возат, туку затоа што не можат финансиски да издржат.
„Се случува кандидат да каже: ќе продолжам следниот месец, сега немам пари. Тоа порано беше поретко, сега не е чудно“, велат луѓе од овој сектор.
За млад човек кој бара работа, возачката дозвола често е предност. Во огласите сè почесто се бара Б категорија, дури и кога работното место не изгледа како класично возачко. Продажба, достава, сервис, магацин, терен, комерција. Без дозвола, кандидатот веднаш губи дел од шансите.
Затоа дел од семејствата гледаат на овој трошок како инвестиција. Не купуваат автомобил, туку можност. Дозволата станува билет за работа, за поголема мобилност, за помалку зависност од автобуси, роднини и комшии.
Но кредит за возачка носи и ризик. Ако се земе брза позајмица со високи трошоци, сумата што на почеток изгледа подносливо може да стане многу поскапа. Економистите предупредуваат дека граѓаните треба внимателно да читаат колку ќе вратат вкупно, не само колкава е месечната рата.
„Најопасно е кога човек гледа само дали може да ја плати ратата овој месец. Треба да се гледа целата цена на кредитот“, велат економистите.
Сликата е јасна. Возачката дозвола сè уште е желба на младите, но сè повеќе и финансиска пресметка на целото семејство. Некој ќе ја плати од заштеда. Некој на рати. Некој со кредит. А некој ќе почека.
Автомобилот може да остане за потоа. Прво треба да се стигне до дозвола. И тоа, за многумина, веќе не е мал пат.
Б.З.М.
