Некогаш се знаеше каде се купува маица, каде чевли, каде подарок за роденден. Кај човекот од маалото, во мал дуќан со две пробни кабини, радио во аголот и продавач што точно знае кој број носите. Денес, истиот муштерија најчесто завршува во мол. Под светла, со клима, паркинг и попуст залепен на излог. А дуќанот на ќошот? Се мачи. Некои веќе ставија катанец.
Моловите не ги затвораат малите продавници преку ноќ. Ги истиснуваат полека. Прво им го земаат викендот. Потоа младите купувачи. Потоа брендовите. На крај им остануваат киријата, струјата, придонесите и неколку верни муштерии кои и самите сè поретко доаѓаат.
„Малиот трговец денес не се бори само со конкуренција, туку со цел систем на купување што се пресели под еден покрив“, велат економистите.
Според нив, моловите нудат нешто што улицата тешко може да го даде во ист пакет: паркинг, храна, кино, детско катче, продавници од познати брендови и чувство дека купувањето е излегување, а не само потреба.
Во Скопје, но и во поголемите градови низ земјава, сликата е слична. Некогаш прометни улички со бутици денес имаат сè повеќе празни локали. На стаклата стојат натписи „се издава“, „ликвидација“, „последни парчиња“. Однадвор изгледа како обична промена на пазарот. Однатре, за газдите, тоа е борба за секој ден.
Еден сопственик на мала продавница за облека вели дека најтешко е што трошоците растат и кога нема купувачи.
„Киријата си оди, сметките си одат, платата мора да се даде. А има денови кога ќе влезат тројца луѓе. Ќе разгледаат, ќе сликаат, па ќе речат дека ќе проверат во мол“, вели тој.
Познавачи на трговијата објаснуваат дека проблемот не е само во цената. Малите дуќани често не можат да држат големи залихи, не можат постојано да прават акции и немаат маркетинг каков што имаат големите синџири. Во моловите, брендовите се потпираат на масовност. Една продавница може да работи со помала маржа, но со многу поголем број купувачи. Мал дуќан на улица нема таков простор за маневар.
„Купувачот се смени. Сака сè да заврши на едно место. Не сака да бара паркинг, да оди од продавница до продавница, да прашува дали има број. Тоа е реалноста“, велат трговски аналитичари.
Но, има и друга страна. Малите продавници сè уште имаат нешто што моловите тешко го продаваат: личен однос. Таму продавачот не е само некој зад каса. Тој знае што носите, што сте купиле лани, што ви стои добро и што не ви треба. Тоа за дел од муштериите уште вреди. Но, не за доволно многу.
Економистите предупредуваат дека исчезнувањето на маалските дуќани не е само проблем на неколку сопственици. Тоа ја менува и живоста на улиците. Кога локалите се празни, маалото изгледа посиромашно. Помалку луѓе пешачат, помалку се застанува, помалку се купува импулсивно. Сè се концентрира во големи затворени простори.
„Градот без мали дуќани станува град без ситен живот. А токму тој ситен живот ја прави улицата жива“, велат урбанистите.
Сепак, пазарот не простува носталгија. Малите трговци што преживуваат најчесто се оние што нашле ниша: поправки, рачно изработени производи, специјализирана гардероба, локални брендови, услуга што не може да се добие во голем синџир. Другите се обидуваат со онлајн продажба, достава, објави на социјални мрежи. Кој може, се прилагодува. Кој не може, затвора.
„Малите продавници нема да исчезнат целосно, но ќе ги има помалку. Ќе останат тие што имаат причина зошто купувачот да дојде баш кај нив“, велат економистите.
А на ќошот, таму каде што некогаш стоеше бутик, сега често има празен излог и избледена лепенка од стара акција. Луѓето минуваат покрај него. Некои и не забележуваат. Навикнати се веќе. Молот е полн, улицата потивка. И тоа, изгледа, е новата трговска слика.
Б.З.М.
