Општоприфатено е мислењето дека жителите на јужна Европа живеат над своите можности, додека населението во северните делови на континентот повеќе штеди. Но, новата анализа на Евростат покажува поинаква слика – најзадолжените домаќинства во Европската унија не се на југот, туку во богатите северни и западни европски економии.
Според податоците на Евростат, во 2025-та година долгот на домаќинствата во Европската унија изнесувал 49,4 проценти од бруто домашниот производ (БДП), додека во еврозоната достигнал 50,7 проценти од БДП. И двата показатели се намалуваат секоја година од 2020-та година наваму.
Долгот на домаќинствата ги опфаќа обврските како што се хипотекарни кредити, потрошувачки заеми и други видови кредити што ги користат граѓаните. Изразувањето на овој долг како процент од БДП-то им овозможува на економистите да ги споредуваат различните земји, без оглед на големината на нивните економии, односно да ја поврзат задолженоста на граѓаните со вкупното економско производство.
Индикатор од 50 проценти значи дека вкупните заеми на домаќинствата се еднакви на половина од вредноста на стоките и услугите што една земја ги произведува во текот на една година.
Зошто е важна задолженоста на домаќинствата?
Високото ниво на задолженост на граѓаните не мора автоматски да претставува проблем. Земјите со развиени пазари за недвижности, голем број сопственици на станови купени со кредити или сложени финансиски системи често имаат повисоки нивоа на задолженост.
Сепак, прекумерната задолженост може да ги засили економските кризи, бидејќи домаќинствата со големи кредити потешко се справуваат со пад на приходите, зголемување на каматните стапки или економска нестабилност.
Европската комисија како критична граница го посочува нивото од 55 проценти од БДП-то, над кое задолженоста на домаќинствата може да претставува макроекономски ризик.
Историски гледано, токму приватниот долг, а не само јавниот долг на државите, често бил фактор што придонесувал за кредитни кризи.
Северна Европа со најголема задолженост
Седум земји од Европската унија имаат долг на домаќинствата над 55 проценти од БДП-то, а сите се наоѓаат во северниот или западниот дел на Европа.
За разлика од нив, јужноевропските земји, кои во минатото често се поврзуваа со должнички кризи на државите, имаат значително пониска задолженост на домаќинствата.
Во Италија, долгот на домаќинствата изнесува околу 35,9 проценти од БДП, во Грција 38 проценти, а во Шпанија 42,9 проценти, што ги става овие земји под европскиот просек.
Најниска задолженост има Романија, со само 12,3 проценти од БДП, по што следуваат Унгарија со 18,3 проценти и Латвија со 19,8 проценти.
Холандија лидер по задолженост
На врвот на европската листа се наоѓа Холандија, каде долгот на домаќинствата достигнува 93,5 проценти од БДП-то.
Холандската централна банка објаснува дека високото ниво главно се должи на големата распространетост на хипотекарните кредити, бидејќи владините политики го направиле задолжувањето за купување недвижности попривлечно.
Во земјата постојат олеснувања поврзани со каматите на станбените кредити, а правилата овозможуваат купувачите да земат кредит во вредност речиси еднаква на целата цена на недвижноста.
Сепак, високата задолженост е балансирана со големи пензиски фондови и значително финансиско богатство на домаќинствата.
Данска и Шведска исто така меѓу најзадолжените
На второ место се наоѓа Данска, со задолженост на домаќинствата од 84,1 проценти од БДП.
Данската централна банка и Европската комисија долго време предупредуваат дека високиот бруто долг може да биде сигнал за ризик, но истовремено нагласуваат дека тој во голема мера е покриен со значителни пензиски заштеди и имотни средства.
Трето место зазема Шведска, со долг на домаќинствата од 82,3 проценти од БДП.
Шведска останува една од европските економии најзависни од хипотекарните кредити. Голем дел од кредитите се со променливи каматни стапки, што ги прави домаќинствата почувствителни на промени во каматната политика.
Оваа ранливост особено дојде до израз во периодот на зголемување на каматните стапки од страна на Европската централна банка.
Новите податоци на Евростат покажуваат дека сликата за задолженоста во Европа е посложена од вообичаените стереотипи – најголемите долгови не се секогаш таму каде што се очекуваат, туку често во најразвиените економии на континентот.
