Ветерот траеше кратко, но за дел од скопјани последиците ќе траат со недели, можеби и со месеци.
Силното невреме откорна делови од кровови на куќи, станбени згради, училишта и други јавни објекти. Лимови летаа низ населбите, дрвја паѓаа врз возила, а дождот навлегуваше во простории што само неколку минути претходно биле целосно заштитени.
Во јавноста најпрво се гледаат драматичните снимки од моментот на невремето. Но вистинската битка за сопствениците почнува откако ветерот ќе престане. Тогаш треба да се најде мајстор.
А во Скопје добар мајстор за кров и во нормални услови се бара со недели. По настан во кој истовремено се оштетени голем број објекти, телефонот на секоја сериозна екипа може да стане недостапен уште во првите часови.
Ова е моментот кога обична поправка се претвора во трка со времето.
Секој нов дожд може да предизвика дополнителна штета на таваните, ѕидовите, електричните инсталации, мебелот и подовите. Она што денес можеби изгледа како неколку откорнати ќерамиди и лимови, за една недела може да стане влага во цел кат од куќата или станот.
Невремето однесе дел од кровот на спортскиот центар „Борис Трајковски“, а оштетувања беа забележани и на училишта, станбени и други објекти. Сликата по скопските улици беше исполнета со паднати дрвја, искршени гранки и делови од кровни конструкции.
Сите ќе бараат мајстор во ист ден
Проблемот не е само во бројот на оштетени кровови. Проблемот е што сите сопственици ќе бараат помош во ист период.
Кога ќе се оштети еден кров во една населба, може да се најде екипа што ќе интервенира во разумен рок. Кога невремето ќе погоди цел град, истиот ограничен број мајстори одеднаш добива десетици повици.
Први ќе бидат повиците од семејствата што останале со целосно отворен кров. Потоа ќе дојдат зградите на кои им се одвоил лимот, куќите со скршени ќерамиди, училиштата, деловните објекти и институциите.
Секој ќе бара итна интервенција. Секој ќе тврди дека неговиот случај не може да чека.
Но мајсторите не можат да бидат на десет кровови истовремено.
На специјализираните интернет-платформи формално може да се најдат повеќе изведувачи што нудат покривање и санација на кровови во Скопје. Сепак, тоа не значи дека сите се слободни, дека располагаат со доволно работници или дека можат веднаш да преземат итна санација по масовно невреме.
Скопјани и пред невремето се соочуваа со познатата ситуација – еден мајстор не крева телефон, вториот ветува дека ќе дојде „следната недела“, а третиот прифаќа само големи работи. За проблемот со наоѓање достапни и сигурни мајстори веќе постојат и специјализирани групи и сервиси чија главна цел е да ги поврзат граѓаните со изведувачи.
По вакво невреме, тој проблем само се множи.
Кој ќе плати повеќе, тој прв ќе добие термин?
Кога побарувачката нагло ќе се зголеми, а понудата останува иста, цените природно се движат нагоре.
Сопствениците што имаат вода над главата немаат простор за долго прибирање понуди. Не можат да чекаат три недели за најповолната цена додека секој нов дожд создава нова штета.
Токму во такви услови се губи вообичаената преговарачка позиција на клиентот.
Наместо сопственикот да избира меѓу неколку мајстори, мајсторот избира која работа ќе ја прифати. Предност добиваат поголемите зафати, подобро платените ангажмани и објектите до кои може полесно да се пристапи.
Мала поправка од дваесетина ќерамиди може да биде од животно значење за едно семејство, но за екипата што има понуда за целосна реконструкција на голем кров, таа работа можеби нема да биде приоритет.
Тука започнува и опасноста од нереално високи цени.
Граѓанинот што стравува од следниот дожд полесно ќе прифати понуда што во нормални услови би ја одбил. Ќе плати повеќе за работна рака, повеќе за итност и повеќе за транспорт на материјалот.
На крајот, економската штета од невремето не се состои само од она што го однел ветерот. Во неа влегува и премијата што сопственикот ќе ја плати затоа што сите други во градот бараат иста услуга во ист момент.
Привремената санација може да стане најбараната услуга
Во следните денови, за голем број објекти нема веднаш да биде можна целосна поправка.
Некои сопственици ќе мора прво да направат привремено покривање со церада, најлон, лим или друг материјал што ќе го спречи навлегувањето вода додека не се обезбеди трајна санација.
Но и привременото решение бара човек што знае безбедно да се качи на кров и правилно да го обезбеди материјалот.
Импровизацијата може да создаде уште поголем ризик. Лошо прицврстен лим при следниот силен ветер може повторно да се одвои и да повреди човек или да оштети соседен имот.
На оштетен кров не треба да се качува секој што има скала.
По невреме, конструкцијата може да биде нестабилна, делови од покривот може да висат, а електричните инсталации да бидат изложени на вода. Обидот сопственикот сам да ја поправи штетата може да заврши со многу посериозна последица од самиот материјален трошок.
Токму затоа побарувачката за обучени кровопокривачи, лимари, столари и градежни работници ќе биде уште поголема.
Проблемот не е само во работната рака
Дури и кога ќе се најде мајстор, останува прашањето дали веднаш ќе има соодветен материјал.
Крововите во Скопје не се исти. Некои се покриени со класични ќерамиди, други со лим, шиндра или рамни системи со хидроизолација. Кај старите објекти може да бидат потребни димензии и модели што повеќе не се произведуваат или не се лесно достапни.
Сопственикот може да открие дека не е доволно да замени неколку оштетени ќерамиди затоа што новите не одговараат на постојните.
Кај крововите од згради проблемот може да биде уште поскап. Ако ветерот ја оштетил носечката потконструкција, санацијата не завршува со враќање на лимот. Потребни се преглед, мерење, нови носачи, изолација, олуци и безбедно подигнување на материјалот.
Во одредени случаи ќе бидат потребни скелиња, дигалки или специјална опрема. А истата опрема ќе ја бараат десетици други објекти.
Така недостигот не се создава само кај мајсторите, туку и кај материјалите, транспортот и механизацијата.
Кај зградите поправката може да заглави и меѓу станарите
Сопственикот на куќа може сам да донесе одлука и да ангажира изведувач. Кај станбена зграда, кровот е заеднички дел и проблемот станува организациски.
Треба да се утврди колкава е штетата, да се приберат понуди, да се известат станарите и да се обезбедат средства.
Токму тогаш може да започне познатата расправа. Станарите од последниот кат бараат итна санација затоа што водата веќе навлегува во нивните станови. Станарите од пониските катови сметаат дека прво треба да се најде поевтина понуда. Некој нема пари, некој не живее во станот, а друг воопшто не сака да учествува.
Додека трае договорот, дождот не чека.
Ако зградата нема резервен фонд, активна полиса или управител што може веднаш да организира интервенција, штетата може дополнително да се зголеми.
Поправката што денес би чинела одреден износ, по неколку недели навлегување вода може да вклучува и обнова на тавани, ѕидови, инсталации и станови.
Осигурувањето може да ја плати штетата, но не може да создаде мајстор
За граѓаните што имаат соодветно имотно осигурување, дел или целата материјална штета може да биде покриена согласно условите на полисата.
Но осигурителната компанија може да исплати обесштетување. Не може магично да создаде дополнителни кровопокривачи во градот.
Тоа е еден од скриените проблеми по масовни штети.
Дури и кога клиентот има право на исплата, реалната санација зависи од достапноста на изведувачите. Ако цените на работната рака и материјалите нагло пораснат, може да се појави и разлика меѓу првичната процена и реалната понуда што сопственикот ќе ја добие на пазарот.
Затоа е важно оштетените навреме да ја пријават штетата, да ја документираат со фотографии и да се координираат со осигурителната компанија пред да започнат поголема поправка.
Кај итните интервенции целта е прво да се спречи дополнително оштетување. Но и тие трошоци треба да бидат документирани, затоа што подоцна може да бидат важни во постапката за обесштетување.
Ќе се појават и „мајстори“ што никој претходно не ги видел
Секогаш кога постои голема побарувачка за итна услуга, се отвора простор и за лица без доволно искуство.
Некој ќе понуди да дојде веднаш, ќе побара аванс и ќе вети дека работата ќе биде завршена за еден ден. За сопственикот што гледа во отворено небо низ кровот, таквата понуда може да звучи како спас.
Но лошата санација на кров често не се забележува веднаш.
Кровот може да изгледа поправен додека е суво, а при првиот поголем дожд да протече. Лошо поставените опшивки, недоволниот преклоп на лимот или неправилно фиксираните ќерамиди можат да создадат нов проблем при следниот ветер.
Тогаш сопственикот плаќа двапати.
Првиот пат за брзата и лоша поправка. Вториот пат за вистински мајстор што ќе мора да го отстрани направеното и повторно да ја изведе санацијата.
Поради итноста, граѓаните ќе бидат под силен притисок да го ангажираат првиот што ќе се јави. Но токму во вакви периоди треба да се провери дали изведувачот навистина има искуство, дали може јасно да објасни што ќе се поправи и дали ќе издаде понуда или доказ за извршената работа.
Старите кровови сега ја покажаа вистинската состојба
Силниот ветер може да оштети и добро одржуван објект. Но невремето често ги открива и проблемите што со години биле прикриени.
Дотраени дрвени конструкции, кородирани лимови, лабави ќерамиди и импровизирани доградби можат да изгледаат стабилно сè додека не дојде екстремно оптоварување.
Кога ветерот ќе однесе дел од таков кров, сопственикот може да открие дека не е доволна локална поправка. Наместо неколку нови ќерамиди, ќе биде потребна целосна реконструкција.
Тоа драматично ја менува цената.
Во Скопје има голем број постари куќи и згради кај кои кровот со години се поправа дел по дел. На едно место има стар лим, на друго нови ќерамиди, а на трето привремено решение поставено по претходно невреме.
Последниот удар на ветерот може да биде моментот кога повеќе нема да биде можно одложување.
Занаетчиите станаа повредни од кога било
Долго време занаетчиските професии се третираа како втор избор во однос на административната работа и високото образование. Денес реалноста е поинаква.
Добар електричар, водоинсталатер, лимар, кровопокривач или столар може да има пополнет распоред со недели однапред. Побарувачката постои, а бројот на искусни луѓе што ја работат професијата не расте со исто темпо.
Огласите и платформите за вработување редовно покажуваат побарувачка за градежни работници, додека Агенцијата за вработување води анализи за слободните позиции и најбараните занимања на пазарот на трудот.
Проблемот не се создаде вчера. Невремето само го направи видлив.
Градот може за една ноќ да остане со десетици оштетени кровови. Но за да се создаде добар и искусен мајстор се потребни години.
Токму затоа работната рака во следниот период може да биде поскапа и потешко достапна од самиот материјал.
По ветерот доаѓа сметката
Првичните фотографии од невремето покажуваат откорнати кровови и расфрлани лимови. Но конечната штета нема да биде позната додека секој објект не биде детално прегледан.
Еден откорнат дел може да значи едноставна санација. Но може да значи и оштетена конструкција, уништена изолација и вода во внатрешноста.
На трошокот ќе влијаат висината на објектот, пристапот, материјалот, потребата од механизација и итноста на интервенцијата.
Најголемата разлика, сепак, може да ја направи времето.
Колку побрзо кровот се затвори, толку е помала веројатноста првичната штета да се прошири. Но токму брзината сега е најскапата услуга во градот.
Скопје денес нема проблем само со откорнатите кровови. Има проблем со тоа кој ќе ги поправи сите, по која цена и колку долго граѓаните ќе чекаат пред повторно да имаат сигурен покрив над главата.
Ветерот помина за неколку минути, поправката допрва почнува.
С.Б.
