Неколку минути беа доволни улиците во Скопје да се претворат во простор низ кој летаа гранки, лимови, делови од покриви и различни предмети од зградите и дворовите.
Силниот ветер соборуваше дрвја врз улици и автомобили, оштетуваше кровни конструкции, фасади, семафори и јавни објекти. Она што за граѓаните беше неколкуминутна борба да стигнат на безбедно, за сопствениците на оштетени автомобили, станови, куќи и деловни објекти ќе биде проблем што може да трае со недели.
Според досега објавените податоци од пријавите евидентирани од Министерството за внатрешни работи, во невремето биле оштетени 117 возила и 35 покриви, паднале 189 дрвја и седум семафори, биле пријавени пет пожари, а медицинска помош побарале повеќе повредени лица. Оштетувања биле пријавени и на повеќе државни и јавни објекти. Бројките може дополнително да се менуваат додека продолжуваат пријавувањето и проценката на последиците.
Но зад секое паднато дрво и секој откорнат покрив се појавува истото прашање: Кој ќе ја плати штетата?
Одговорот не зависи само од тоа што се случило, туку и од тоа дали имотот бил осигурен, од кои ризици бил осигурен и што точно пишува во условите на полисата.
Невремето помина, за осигурителите работата допрва почнува
По ваков настан, осигурителните компании во краток период можат да добијат голем број пријави за штета.
Истовремено треба да организираат прием на пријавите, излегување на проценители на терен, фотографирање и утврдување на причината, проверка на полисите и покриените ризици, прибирање документи и понуди за поправка, пресметка на штетата и донесување одлука за исплата.
Токму тука настанува најголемиот оперативен предизвик. Вообичаено, штетите пристигнуваат постепено и од различни места. По силно невреме, десетици или стотици клиенти можат да пријават оштетувања во ист ден.
Тоа значи дека осигурителите треба да располагаат со доволно проценители, брза администрација, јасни процедури и средства за навремена исплата.
Ваквите настани се и вистински тест за односот со клиентите. Полисата се продава во мирен период, но нејзината реална вредност се гледа во моментот кога граѓанинот останува со искршено возило, откорнат покрив или поплавен дом.
Секоја година различно невреме, но сметката е иста
Една година главниот ризик може да биде градот што за неколку минути оштетува автомобили, прозорци и земјоделски насади.
Друга година тоа е пороен дожд што ги поплавува подрумите, гаражите и деловните простории.
Овојпат главниот удар во Скопје дојде од силниот ветер, кој корнеше дрвја и носеше делови од покривните конструкции.
Природната опасност се менува, но финансиската последица е иста: некој мора да ја покрие штетата.
Кога имотот е правилно осигурен, значаен дел од финансискиот товар го презема осигурителната компанија. Кога нема полиса или конкретниот ризик не е договорен, трошокот останува кај сопственикот, кај станарите или, во одредени случаи, се бара обесштетување од трето одговорно лице.
Затоа ваквите невремиња секоја година го отвораат и прашањето колку македонските граѓани навистина се осигурени од природни непогоди.
Падна дрво врз автомобил – дали осигурувањето ќе плати?
Ова е веројатно едно од најчестите прашања по вчерашното невреме.
Клучната разлика е меѓу задолжителното осигурување од автомобилска одговорност и доброволното каско-осигурување.
Автоодговорноста обично не ја покрива штетата на сопственото возило
Задолжителната полиса од автоодговорност е наменета за штети што сопственикот или возачот со употреба на возилото ќе им ги предизвика на други лица.
Таа не е полиса за целосна заштита на сопствениот автомобил. Каско-осигурувањето е доброволниот производ преку кој се осигурува сопственото возило од оштетување, уништување или други договорени ризици.
Затоа, сопственик што има само задолжително осигурување не треба автоматски да очекува дека неговата компанија ќе плати ако дрво паднало врз паркираниот автомобил.
Каското може да ја покрие штетата, но треба да се провери полисата
Кај потполното каско, ризиците од природни непогоди, паѓање предмети или други надворешни влијанија често се дел од покритието, но пакетите и условите се разликуваат меѓу компаниите.
На пазарот има потполно каско, делумно каско, мини-каско и различни пакети со избрани ризици. Затоа не е доволно клиентот да каже „имам каско“. Треба да провери кој пакет го има, односно:
- дали е вклучен ризикот луња или бура;
- дали е покриено паѓање дрво или друг предмет;
- дали има франшиза;
- дали постои ограничување на исплатата;
- дали полисата важела на денот на штетата.
- Што се случува кога дрвото е на јавна површина?
Кога дрво од јавна површина ќе падне врз возило, сопственикот може да се обиде да утврди дали постои одговорност на институцијата или претпријатието задолжено за одржување.
Но тоа не значи дека секое паднато дрво автоматски создава право на обесштетување.
Треба да се утврдат повеќе околности:
- дали дрвото било видливо оштетено, суво или опасно;
- дали претходно било пријавено;
- кој бил надлежен за одржување;
- дали падот бил резултат исклучиво на екстремниот ветер;
- дали постои пропуст од страна на надлежниот субјект;
- дали сопственикот може да ја докаже причината и висината на штетата.
Во пракса, утврдувањето одговорност може да трае многу подолго од наплатата по правилно договорена каско-полиса.
Сопственикот што има каско најчесто прво ја пријавува штетата во својата осигурителна компанија. Потоа, зависно од случајот и правната основа, осигурителот може да бара поврат на исплатениот износ од одговорното лице.
Откорнат покрив, искршени прозорци и оштетена фасада
Кај куќите и становите ситуацијата е слична.
Осигурувањето на домот не е единствен универзален производ со исто покритие кај сите компании. Основната полиса може да опфаќа одредени ризици, додека ветер, луња, град, поплава, излевање вода или оштетување на стакла може да бидат дел од поширок пакет или дополнително договорено покритие.
Во законската класификација, осигурувањето на имот од пожар и природни непогоди ги опфаќа штетите од пожар, експлозија, луња и други природни непогоди, додека конкретниот обем на заштитата се утврдува со договорот и условите на полисата.
Оттука, за исплатата ќе биде важно:
- дали е осигурен само објектот или и предметите во него;
- дали покривот е дел од осигурениот имот;
- дали е договорен ризикот од луња;
- дали штетата настанала директно од ветерот или од дожд што навлегол по оштетувањето;
- дали имотот бил осигурен на реална или пониска вредност;
- дали има договорено учество на клиентот во штетата.
Кај зградите проблемот станува уште посложен
Кај колективното домување треба да се разграничи што е:
- приватна сопственост на станарот;
- заеднички дел од зградата;
- фасада;
- покрив;
- олук;
- прозорец;
- тераса;
- заедничка инсталација.
Покривот и фасадата најчесто се заеднички делови, па прашањето не е само дали е осигуран поединечниот стан, туку дали станбената зграда или заедницата на сопственици има соодветна полиса.
Сопственик може да има осигурување за внатрешноста и предметите во станот, но тоа не мора да значи дека со истата полиса е осигурен целиот покрив на зградата.
Затоа по невремето може да се појават ситуации во кои:
- покривот не е осигурен;
- само дел од станарите имаат индивидуални полиси;
- зградата има полиса со ограничено покритие;
- осигурената сума е пониска од реалната вредност на поправката;
- штетата треба да се покрива заеднички од станарите.
- Што ќе биде најголем предизвик за осигурителните компании?
1. Голем број штети во многу краток период
По масовен временски настан, компаниите не добиваат една голема штета, туку голем број помали и средни побарувања.
Еден оштетен покрив може да чини неколку илјади евра. Кај автомобилите, штетата може да се движи од скршено стакло и вдлабнат лим до целосно уништување на возилото.
Кога ќе се соберат десетици или стотици случаи, вкупниот износ може да стане значителен.
2. Утврдување на точната причина
Не секоја штета што е пријавена по невреме мора автоматски да биде последица на покриен ризик.
Проценителот треба да утврди:
- што точно ја предизвикало штетата;
- кога настанала;
- дали е директна последица од невремето;
- дали имало претходно оштетување;
- дали имотот бил соодветно одржуван;
- дали настанот е опфатен со полисата.
3. Недоволно осигурување
Ако куќа, деловен објект или опрема се осигурени на вредност што е значително пониска од нивната реална вредност, може да се појави проблем на подосигурување.
Тоа значи дека клиентот не мора да го добие целиот трошок за реконструкција, дури и кога ризикот е покриен.
4. Очекувањата на клиентите
Многу граѓани веруваат дека секое осигурување покрива сè.
Но полисата е договор со точно наведени ризици, исклучоци, лимити, франшизи и обврски на осигуреникот.
Најголемото незадоволство често се појавува кога клиентот дури по штетата открива дека избрал основен пакет без покритие за конкретниот настан.
5. Брзината на проценката и исплатата
За клиентот што нема покрив или не може да го користи автомобилот, не е доволно штетата да биде исплатена. Важно е тоа да се случи брзо.
Токму по масовни настани осигурителите треба да покажат дали располагаат со капацитет да ги обработат барањата без долг застој.
Колку македонски домови се осигурени?
Македонскиот пазар има активни договори за осигурување на недвижен имот кај физички лица, но тоа не значи дека сите домаќинства се заштитени од сите природни ризици.
Во еден од објавените пресечни податоци на Агенцијата за супервизија на осигурување биле евидентирани над 128.000 активни договори со физички лица за осигурување недвижен имот, додека корпоративниот сектор имал над 32.000 договори.
Сепак, бројот на договори не е еднаков со бројот на целосно заштитени домови.
Една полиса може да има тесно или широко покритие. Може да биде врзана за станбен кредит, да покрива само основни ризици или да содржи дополнителна заштита од бура, поплава, град и други опасности.
Вистинското прашање не е само дали имате осигурување туку од што точно сте осигурени и до кој износ?
Невремето покажува зошто најевтината полиса не е секогаш најдобра
Кога граѓаните купуваат осигурување, често прво ја споредуваат цената.
Но разлика од неколку стотици или неколку илјади денари во годишната премија може да значи голема разлика во покритието.
Поевтина полиса може да има:
- помал број покриени ризици;
- пониски лимити;
- повисока франшиза;
- исклучено покритие за одредени природни непогоди;
- помала осигурена сума;
- послаба заштита на предметите во домот.
Најдобрата полиса не е нужно најскапата, туку онаа што одговара на реалните ризици на имотот.
За автомобил што секојдневно се паркира под дрвја, ризикот од паѓање гранки не е теоретски.
За стан на последен кат, ризикот од оштетување на покрив и навлегување вода е различен од оној за стан на среден кат.
За куќа во подрачје во кое се собира атмосферска вода, поплавата може да биде поважен ризик од кражбата.
Што треба веднаш да направат оштетените граѓани?
Оштетените треба прво да ја проверат сопствената безбедност и да не се приближуваат до паднати електрични водови, нестабилни дрвја или конструкции.
За осигурителната постапка е важно:
- Да се фотографира и сними штетата од повеќе агли.
- Да не се отстрануваат оштетените делови пред документирањето, освен кога тоа е неопходно за безбедност.
- Штетата да се пријави во рокот утврден во полисата.
- Да се зачуваат сметки за итни поправки и отстранување на опасноста.
- Да се обезбеди записник или потврда од полиција, противпожарна служба или друга институција кога е потребно.
Да не се започнува целосна поправка пред проценителот да ја евидентира штетата, освен ако осигурителот не даде поинакви инструкции.
Да се провери дали полисата содржи франшиза и лимит на покритие.
Кај масовни штети, компаниите можат да воведат посебни телефонски линии или поедноставена постапка, па клиентите треба да ги следат официјалните известувања на својот осигурител.
Климатскиот ризик станува и финансиски ризик
Невремето во Скопје не е само тема за комуналните служби и урбанистичкото планирање.
Тоа е и финансиски ризик за домаќинствата, компаниите, општините, јавните претпријатија, осигурителите и реосигурителите.
Колку повеќе имот има во густо населена урбана средина, толку поголема може да биде штетата од еден локализиран временски настан.
Едно дрво денес не паѓа само врз празна површина. Може да оштети три автомобили, деловен локал, електрична инсталација и фасада.
Еден откорнат покрив може да предизвика директна штета на зградата, а потоа и дополнителна штета од дождот во становите под него.
Поради тоа, осигурителните компании ќе мора сè повеќе да ги анализираат:
- зачестеноста на природните непогоди;
- концентрацијата на осигурен имот во градовите;
- квалитетот на градбата;
- староста и одржувањето на објектите;
- изложеноста на поплави, ветер и град;
- висината на премиите;
- потребата од реосигурување.
Ќе поскапи ли осигурувањето?
Еден поединечен настан не мора автоматски да предизвика раст на премиите.
Но ако штетите од ветер, град, поплави и други природни непогоди стануваат почести и поскапи, компаниите долгорочно ќе мора да го вклучат тој ризик во пресметките.
Тоа може да доведе до:
- повисоки премии за одредени ризици;
- поголеми франшизи;
- подетална процена на имотот;
- ограничувања за високоризични локации;
- построги услови за одржување;
- поголема употреба на реосигурување.
Од друга страна, поголемата свест кај граѓаните може да го зголеми бројот на осигурени домови и возила. Пошироката база на клиенти овозможува ризикот да се распределува на поголем број полиси.
Осигурувањето не може да го спречи невремето, но може да спречи финансиски удар
Ниту една полиса не може да го врати дрвото, да го запре ветерот или да го спречи покривот да се откорне.
Но може да направи разлика меѓу непланиран трошок од неколку илјади евра и штета што ќе биде надоместена според договореното покритие.
Вчерашното невреме уште еднаш покажа дека природните непогоди не се далечен и апстрактен ризик.
Тие се случуваат на улицата на која живееме, пред зградата во која работиме и над автомобилот што сме го оставиле паркиран.
За осигурителните компании, следните денови ќе бидат тест на нивната организација, ликвидност и однос кон клиентите.
За граѓаните, ова е момент да не се прашаат само колку чини полисата, туку колку би ги чинело да ја немаат.
Скопје денес расчистува 189 паднати дрвја, оштетени покриви, автомобили и јавни објекти. Но вистинската финансиска слика ќе се знае дури кога ќе бидат пријавени и проценети сите штети.
Дел од сопствениците ќе добијат обесштетување преку каско или имотно осигурување.
Други ќе откријат дека нивната полиса не го вклучува конкретниот ризик.
А многумина ќе мора самите да ја платат целата поправка затоа што воопшто немале осигурување.
Токму затоа ваквите невремиња не се само проблем за службите што ги расчистуваат улиците. Тие се еден од најголемите повторливи предизвици за осигурителниот сектор и најдиректен потсетник за граѓаните дека заштитата на имотот не треба да се разгледува дури откако штетата веќе се случила.
С.Б.
