Додека граѓаните секојдневно зборуваат за растот на цените, високите трошоци за живот и тешкотиите да се заштеди дел од платата, во македонските банки се наоѓа рекордна сума пари на домаќинствата.
Заклучно со јуни 2026 година, вкупните депозити на домаќинствата достигнале речиси 455 милијарди денари, што претставува годишен раст од 10,5 проценти, покажуваат податоците објавени од Народната банка.
Или пресметано во евра, станува збор за приближно 7,4 милијарди евра.
Но дали ова значи дека македонските граѓани навистина се побогати? Колку пари во просек би изнесувале по жител и зошто статистиката не ја покажува целата слика?
Колку се 455 милијарди денари?
Бројката од 455 милијарди денари е тешко да се замисли во секојдневни размери.
Конверзијата во евра е направена со пресметковен курс од околу 61,5 денари за едно евро.
Со други зборови, домаќинствата во банките чуваат сума која надминува седум милијарди евра.
Овде, сепак, мора да се направи важна разлика. Официјалната категорија „депозити на домаќинствата“ не ги опфаќа само класичните орочени штедни влогови. Во неа влегуваат и:
- средствата на трансакциски сметки
- депозитите по видување
- краткорочните депозити
- долгорочните депозити
- денарските депозити
- девизните депозити
Затоа, сите 455 милијарди денари не се пари што граѓаните свесно ги „заклучиле“ како долгорочна заштеда. Дел од сумата се плати, пензии, тековна ликвидност и средства што можат да бидат потрошени во секое време.
За една година биле додадени 43 милијарди денари
Доколку депозитите во јуни 2026 година изнесувале 455 милијарди денари и биле за 10,5 проценти повисоки на годишно ниво, нивото пред една година може да се процени на околу 411,7 милијарди денари.
Тоа значи дека за една година средствата на домаќинствата во банките се зголемиле за приближно 43,2 милијарди денари.
Или вкупно околу 700 милиони евра.
Размерот е јасен: во текот на една година во банкарскиот систем се појавиле 43 милијарди денари дополнителни депозити на домаќинствата.
Денарските депозити стануваат сè позначајни
Една од поважните промени во последниот период е растот на штедењето во денари и на подолг рок.
Според податоците за вкупниот депозитен потенцијал во јуни 2026 година, депозитите во домашна валута биле повисоки за 15,3 проценти на годишно ниво, додека депозитите во странска валута пораснале за 4,8 проценти.
Од вкупните депозити на домаќинствата, депозитите во домашна валута учествувале со 56,8 проценти во однос на депозитите во странска валута.
Народната банка посочува дека при растот на депозитите, поголем придонес има секторот „домаќинства“.
Тоа може да укажува на:
- поголема доверба во стабилноста на денарот
- повисоки каматни стапки на орочените денарски депозити
- пренасочување од пари по видување кон орочено штедење
- обид на граѓаните да остварат принос наместо парите да останат некаматоносни
Дали секој Македонец има илјадници евра во банка?
Кога 455 милијарди денари би се поделиле рамномерно меѓу околу 1,83 милиони жители, математичкиот просек би изнесувал приближно 249.000 денари по жител, односно околу 4.050 евра по жител.
Но оваа пресметка може да создаде погрешен впечаток.
Парите не се распределени рамномерно. Еден граѓанин може да нема никаква заштеда, друг може да има неколку илјади евра, а мал број штедачи можат да располагаат со многу високи износи.
Во просекот влегуваат и деца, лица без банкарски депозит, домаќинства со минимални салда, граѓани со сметки во повеќе банки, како и лица со многу високи депозити.
Оттаму, просекот од околу 4.050 евра не кажува колку пари има „типичниот“ граѓанин. За тоа би била потребна распределба на депозитите по износ и број на депоненти, а не само вкупната сума.
Рекордна сума не значи дека сите граѓани се побогати
Номиналниот раст на депозитите не е исто што и еднакво зголемување на богатството на населението.
Постојат најмалку пет причини поради кои депозитите можат да растат:
1. Повисоки плати и пензии
Кога номиналните приходи растат, поголема сума поминува низ банкарските сметки. Дел од средствата останува на сметките и статистички се евидентира како депозит.
2. Инфлација
Повисоките цени значат и поголеми номинални приходи, трансакции и салда. Но истите 100.000 денари денес не купуваат исто количество производи и услуги како пред неколку години.
3. Поголема нееднаквост во заштедите
Вкупната сума може силно да расте дури и ако растот е концентриран кај помал дел од населението.
4. Дознаките од странство
Дел од средствата што ги добиваат домаќинствата од иселениците останува на девизни или денарски сметки.
5. Претпазливо однесување
Во периоди на неизвесност, домаќинствата со повисоки приходи можат да одложат поголеми набавки и да задржат повеќе средства како резерва.
Од ова не може да се заклучи дека секое домаќинство има висока заштеда или дека животниот стандард пораснал во ист процент.
Зошто депозитите се важни за банките?
Депозитите на граѓаните не се само приватна заштеда. Тие се еден од главните извори од кои банките го финансираат кредитирањето.
Кога депозитната база расте, банките располагаат со повеќе домашни извори за кредити, ликвидносни резерви и купување хартии од вредност.
Во јуни 2026 година, вкупните кредити биле повисоки за 13,1 проценти на годишно ниво. Кредитирањето на домаќинствата пораснало за 12,1 проценти, а кредитирањето на претпријатијата за 14,2 проценти.
Тоа значи дека паралелно растат и заштедите и задолжувањето.
Еден дел од населението има вишок средства и акумулира депозити, додека друг дел користи кредити за домување, потрошувачка или покривање поголеми трошоци.
Каде живеат најбогатите штедачи?
Од јавно достапната монетарна статистика не може да се утврди колку депозити имаат граѓаните во Скопје, Битола, Штип, Тетово или во друг град.
Народната банка ги објавува депозитите на ниво на секторот домаќинства, но не објавува јавна распределба на вкупниот износ по градови и општини.
Затоа не може фактографски да се направи ранг-листа на „најбогати градови“ врз основа на банкарските сметки.
Скопје веројатно има најголем апсолутен износ поради бројот на жители, концентрацијата на компании, повисоките приходи и економската активност, но без официјални податоци тоа би било логична претпоставка, а не статистички потврден факт.
Што навистина ни кажуваат бројките?
Податоците покажуваат три важни работи.
Прво, довербата во банкарскиот систем останува висока. Граѓаните и натаму го избираат депозитот како главно место за чување на финансиските средства.
Второ, денарските и долгорочните депозити стануваат поважни, што е позитивен сигнал за денаризацијата и стабилноста на домашната депозитна база.
С.Б.
