На хартија, летувањето чини 600 евра. Во агенција, кога ќе треба да платиме, тоа веќе не е истата бројка што ја имате во глава. Плаќате во денари, се пресметува по курс, понекогаш по продажен, понекогаш по курс што го одредила самата агенција, а на крај семејниот буџет добива уште една ситна, но непријатна гребнатинка. Не е драматично како поскапување на хотелот или авионската карта, ама се чувствува. Особено кога се плаќа за четворица.
Кај нас најголем дел од туристичките аранжмани се рекламираат во евра, иако граѓаните плаќаат во денари. Тука почнува малата математика што многумина ја забележуваат дури кога ќе дојдат до уплатница.
Ако аранжманот е 1.000 евра, разликата меѓу средниот курс и продажниот курс може да значи дополнителен износ. Ако агенцијата користи повисок пресметковен курс, сумата може да порасне и за илјада денари, па и повеќе, зависно од пакетот.
„Кај денарот и еврото нема големи осцилации, но тоа не значи дека нема трошок. Разликата најчесто е во тоа по кој курс се пресметува обврската, среден, продажен или интерен курс на агенцијата“, објаснуваат економистите.
За едно семејно летување од 1.500 до 2.000 евра, курсната разлика најчесто не ја менува одлуката дали ќе се патува, но ја менува конечната сметка. Некој ќе плати 500 денари повеќе, некој 1.200, некој 2.000 денари, ако во игра влезат и банкарски провизии, плаќање со картичка, конверзија или дополнителни трошоци во странство. Тие пари не се гледаат во рекламата. Се појавуваат на крај.
Познавачите на туристичкиот пазар велат дека најчеста забуна кај граѓаните е што цената ја читаат во евра, а ја доживуваат како фиксна. Но, кога плаќањето оди во денари, конечната сума зависи од курсот на денот, од начинот на плаќање и од условите на агенцијата.
„Проблемот не е секогаш во тоа што некој сака да наплати повеќе. Проблемот е што купувачот не секогаш добива јасна слика колку точно ќе плати во денари. Цената мора да биде разбирлива, без изненадување на шалтер“, велат познавачи на оваа област.
Особено се чувствува кај раните резервации. Граѓаните во февруари или март уплаќаат аванс, а остатокот го плаќаат пред патување. Ако во меѓувреме има промена во курсот на валута што не е евро, или ако пакетот е врзан со доларски трошоци, авионски карти, гориво или хотелски договори во друга валута, агенцијата може да ја коригира пресметката. Тоа најчесто е запишано во општите услови, ама ретко кој ги чита до крај. А таму често е најважниот дел.
Економистите предупредуваат дека граѓаните не треба да гледаат само колку евра чини пакетот, туку да побараат конечна цена во денари на денот на уплатата.
„Наједноставно правило е ова: пред да платите, прашајте по кој курс се пресметува аранжманот и дали таа сума е конечна. Ако не е конечна, прашајте под кои услови може да се промени. Тоа не е ситничарење, тоа е заштита на домашниот буџет“, велат економистите.
Кај аранжман од 700 евра, разликата може да изгледа мала. Неколку стотини денари. Но кај пакет од 2.500 евра, особено ако се патува со деца, ако има доплати за превоз, осигурување, багаж, екскурзии или трансфер, секоја курсна разлика се лепи на сметката. На крај, не е само курсот. Тоа е збир од ситни ставки кои прават летувањето да биде поскапо отколку што изгледало на прв поглед.
Туристичките работници, пак, тврдат дека и тие имаат ризик. Хотелите и странските партнери често бараат плаќање во девизи, дел од трошоците се врзани за рокови, а агенциите мора да се заштитат од промени додека трае продажбата.
„Не може агенцијата да продава по една цена, а да плаќа кон странство по друга. Затоа во договорите постојат клаузули за курсни разлики. Но тие треба да бидат јасно објаснети, а не да се дознаат кога клиентот веќе дошол да доплати“, велат туристички работници.
За граѓаните најдобрата заштита е едноставна: да бараат писмена пресметка во денари, да проверат дали цената важи до целосна уплата, да прашаат дали има можност за промена и да не се потпираат само на големата бројка од рекламата.
Б.З.М.
