Доволни се неколку секунди. Се појавува реклама на телефон, производот изгледа одлично, цената е „само денес“ намалена, а под фотографијата стојат десетици коментари од наводно задоволни купувачи. Еден клик, порака во инбокс, адреса за достава и готово. Робата треба да стигне утре. Но, утре често носи изненадување. Наместо квалитетен производ, пристигнува евтина копија. Понекогаш не пристигнува ништо.
Онлајн купувањето стана секојдневие и за македонските граѓани. Облека, обувки, козметика, техника, додатоци за домот, играчки, па дури и храна. Сè се нуди преку интернет. Некои купуваат од регистрирани веб-продавници, други преку социјални мрежи, каде што продажбата често се одвива во пораки, без фискална сметка, без адреса на фирма и без јасни правила за враќање.
Познавачите на е-трговијата велат дека најголемиот ризик не е во самото онлајн купување, туку во купувањето од непроверени продавачи.
„Купувачот мора да знае од кого купува. Ако нема име на фирма, адреса, телефон, услови за враќање и јасна цена, тоа е прв сигнал за внимателност“, велат експерти за заштита на потрошувачи.
Сценаријата се речиси исти. Купувачот гледа фотографија од брендирана јакна, чанта или патики. Цената е примамлива, далеку пониска од во продавница. Продавачот брзо одговара, понекогаш дури и премногу брзо.
„Имаме уште две парчиња“, „само денес е попустот“, „плати веднаш за да ја резервираме нарачката“. Притисок, брзање, чувство дека шансата ќе избега. И човек попушта.
Кога пратката ќе пристигне, следува студен туш. Материјалот е слаб, бројот не одговара, бојата е друга, производот нема врска со фотографијата. А кога купувачот ќе побара враќање на парите, продавачот исчезнува. Профилот веќе не одговара. Телефонот е недостапен. Коментарите се избришани.
Економистите оценуваат дека растот на онлајн трговијата е очекуван, но предупредуваат дека паралелно со неа расте и сивата зона.
„Пазарот се менува побрзо од навиките на купувачите. Луѓето сакаат брза услуга и пониска цена, но често забораваат дека евтиното може да излезе многу скапо“, посочуваат економистите.
Особено чувствителни се продажбите преку социјални мрежи. Таму често нема класична продавница, туку само страница со фотографии. Дел од продавачите работат коректно, испорачуваат навреме и прифаќаат рекламации. Но, има и такви што отвораат профил, продаваат неколку недели, собираат пари и исчезнуваат. Потоа се враќаат под друго име. Истата шема, нова слика.
Потрошувачките организации советуваат граѓаните да не се водат само од цената. Да проверат дали продавачот има регистрирана фирма, дали нуди фискална сметка, дали има јасни услови за замена или враќање. Кај поскапи производи, особено техника, мебел или брендирана роба, ризикот е уште поголем.
„Никој не треба однапред да плаќа на приватна сметка ако не знае кому му ги дава парите. Најбезбедно е да се купува од проверени продавници, со видливи податоци и документ за купување“, велат познавачи на оваа област.
Има и друга страна на приказната. Сè повеќе домашни фирми вложуваат во онлајн продажба, брза достава и коректна комуникација со купувачите. За нив, измамниците се проблем што ја руши довербата во целиот пазар. Кога еден купувач ќе биде измамен, следниот пат се сомнева во сите. И во тие што работат чесно.
Онлајн купувањето не е опасно само по себе. Напротив, за многумина е полесно, побрзо и поевтино. Но, кликот не смее да биде побрз од разумот. Пред да се остави адреса, број и пари, вреди да се постави едно просто прашање: кој стои зад оваа понуда?
Зашто на интернет излогот може да изгледа совршено. А зад него, понекогаш, нема продавница. Само замка.
Б.З.М.
