Пукнатина на ѕидот, влага во подрумот, искривена ограда, уништен двор. На почеток изгледа како ситница, нешто што „ќе се среди“. Но, кога до вашата зграда или куќа никнува нов објект, а машините работат од утро до мрак, секоја нова линија на фасадата станува причина за страв. Особено ако инвеститорот молчи, изведувачот крева раменици, а станарите остануваат сами со штетата.
Ова се случува сè почесто во урбаните средини каде што секој слободен метар станува градилиште. Старите куќи се лепат до нови згради, дворови се раскопуваат, темели се копаат длабоко, а соседите најчесто дознаваат што навистина се гради дури кога багерот ќе влезе на парцелата.
„Првиот проблем е што луѓето реагираат доцна. Чекаат инвеститорот сам да ја признае штетата, а тоа ретко се случува“, велат познавачи на градежната пракса.
Според нив, најважно е штетата веднаш да се документира. Не утре. Не кога ќе заврши градбата. Веднаш. Фотографии, видеа, датум, сведоци, записник од куќен совет ако станува збор за зграда. Секоја пукнатина треба да се сними од повеќе агли. Ако има вибрации, вода, прашина, оштетен ѕид, падната ограда или попуштен потпорен ѕид, тоа треба да се забележи пред некој да рече дека „така било и порано“.
Градежни експерти објаснуваат дека кај ваквите случаи клучен е вешт наод или мислење од стручно лице. Обичната фотографија покажува дека има штета, но не секогаш докажува од што настанала. Тука влегуваат статичарите, градежните инженери и судските вештаци.
„Ако станува збор за сериозни пукнатини, слегнување на терен или оштетување на носечки елементи, не се чека добра волја од инвеститорот. Прво се бара стручен увид, па потоа се разговара“, велат експерти од областа на градежништвото.
Следниот чекор е писмено обраќање. Не телефонски разговори, не пораки на вибер, не усни ветувања од типот „ќе поминеме да видиме“. До инвеститорот, изведувачот и надзорот треба да се испрати писмено барање за утврдување и надомест на штета. Во него јасно се наведува кога е забележано оштетувањето, каква е штетата и што се бара.
Паралелно, станарите или сопствениците може да се обратат и до надлежните инспекциски служби. Особено ако постои сомнеж дека градбата не се изведува според проект, дека нема соодветно обезбедување на ископот или дека се загрозува соседен објект. Инспекцијата не е адвокат на станарите, но нејзиниот записник може да биде важен документ понатаму.
Економистите предупредуваат дека ваквите штети не се само „градежен проблем“. Тие директно ја намалуваат вредноста на имотот. Стан со пукнатини, влага или оштетена фасада потешко се продава, а куќа покрај ризично градилиште веднаш губи дел од пазарната цена.
„Луѓето често мислат дека штетата е само поправка на ѕид. Не е. Ако имотот изгуби вредност, тоа е економска штета што не смее да се занемари“, велат економски аналитичари.
Во пракса, инвеститорите понекогаш прифаќаат спогодба. Испраќаат мајстори, плаќаат санација или нудат обесштетување. Но, има и такви што одолговлекуваат. Прво велат дека штетата не е од нив. Потоа дека ќе проверат. Па дека немаат надлежност, затоа што работата ја врши изведувачот. Класична игра на префрлање топка.
Токму затоа правниците советуваат секој договор за санација да биде на хартија. Што ќе се поправи, кој плаќа, до кога, со каков материјал и кој гарантира дека штетата нема повторно да се појави. Усното ветување пред влез е добро за смирување на нервите, ама слабо вреди кога ќе дојде до спор.
Ако нема договор, останува судската постапка. Таа е побавна и поскапа, но понекогаш е единствениот начин сопственикот да си го заштити имотот. Во таков случај, секој документ станува важен: фотографии, записници, стручни мислења, пријави, дописи, одговори, сметки за поправки.
Најлошо е да се молчи. Да се чека градбата да заврши, па потоа да се бара правда. Тогаш багерот веќе заминал, фасадата е нашминкана, становите се продадени, а соседот останал со пукнат ѕид и нервоза што никој не ја признава.
Затоа, кога градилиште ќе ви влезе под прозорец, првата работа не е кавга. Првата работа е доказ. Мирно, писмено, со фотографии и стручно лице. Па потоа разговор. Ако го има.
Б.З.М.
