Првата акција не се купува од инает, ниту од муабет на кафе. Не е доволно некој да каже дека „ова ќе расте“ и утредента да се отвори сметка. Пред да се стигне до берза, прво се бира човекот или куќата преку која ќе се тргува. Брокерот. А токму тука многумина го прават првиот погрешен чекор.
За почетник, берзата изгледа како нешто далечно. Табели, графикони, проценти, налози, провизии. Но зад целиот тој свет стои едно едноставно прашање: кому му ги доверувате своите пари?
Економистите со кои разговаравме велат дека изборот на брокер не треба да се сведува само на тоа кој има најниска провизија. Тоа е важно, секако, но не е единствено. Понекогаш евтиното посредување знае да биде скапо ако инвеститорот не добие навремена информација, јасно објаснување или коректна поддршка кога ќе заглави со првиот налог.
„Најлошо е кога човек влегува на берза без да знае што потпишува. Брокерот не смее само да ја изврши наредбата, туку треба да објасни што значи таа наредба, кои се трошоците и каков ризик презема клиентот“, велат познавачи на пазарот на капитал.
Првата проверка е лиценцата. Брокерот или брокерската куќа мора да работат со одобрение од надлежниот регулатор. Тоа не е формалност за во фиока, туку основна заштита за клиентот. Ако некој ветува брза заработка, сигурен профит и „тајна шема“, тука веќе треба да се запали црвено светло. На берза нема сигурно. Има процена, трпение и ризик.
Втората работа се трошоците. Провизијата за купување и продавање акции, надоместоците за чување хартии од вредност, евентуалните банкарски трошоци, даночните обврски. Сето тоа треба да биде јасно уште на почеток. Не отпосле, кога ќе стигне пресметката.
„Добар брокер нема проблем да му каже на клиентот колку точно ќе го чини една трансакција. Ако одговорот е нејасен, ако се зборува во круг, тоа не е добар знак“, објаснуваат економисти.
За мал инвеститор, особено за оној што првпат купува акција, важна е и достапноста. Дали брокерот одговара на прашања? Дали објаснува со нормален јазик или се крие зад стручни зборови? Дали има платформа што е разбирлива? Дали налозите се внесуваат лесно? На хартија ова изгледа ситно. Во пракса, не е.
Еден почетник може да изгуби повеќе од незнаење отколку од лоша акција. Да внесе погрешна цена. Да не разбере што значи лимитиран налог. Да купи нешто само затоа што цената паднала. Или да продаде во паника по првиот минус. Тука брокерот не треба да биде „советник што гарантира добивка“, туку професионалец што ќе помогне клиентот да разбере што прави.
Познавачите предупредуваат и на агресивни продавачи кои се претставуваат како финансиски гуруа. Денес реклами за инвестирање има на секој чекор. Една порака на интернет, едно видео, една „ексклузивна можност“. Но сериозен брокер не ветува богатство за три месеци. Не притиска. Не ве плаши дека „ако не купите денес, утре ќе биде доцна“.
„Кога некој ви ветува сигурна заработка, најдобро е веднаш да станете од маса. На пазарот може да се заработи, но може и да се загуби. Чесниот брокер тоа го кажува уште на почеток“, велат финансиски аналитичари.
Добро е инвеститорот да праша и какво искуство има брокерската куќа, со кои пазари работи, дали нуди пристап само до домашни акции или и до странски берзи, каква поддршка дава при исплата на дивиденди и како се води документацијата. Не мора сè да се научи првиот ден. Но мора да се праша.
Најдобриот брокер не е оној што зборува најгласно, туку оној што остава клиентот да одлучи со ладна глава. Му ги покажува трошоците. Му го објаснува ризикот. Не го турка во акција само за да има промет.
Првата акција е мал чекор, ама ако се направи непромислено, може брзо да го изгаси ентузијазмот. Затоа патот до берза не почнува со прашањето што да купам. Почнува со друго, многу поприземно: со кого ќе работам?
Б.З.М.
