Идеја има речиси секој. Некој сака мала работилница, друг онлајн продавница, трет кафуле, фарма, погон за преработка или услуга што ќе ја работи од дома. Но кога ќе се спомнат државни пари, грантови и јавни повици, многумина веднаш се откажуваат. „Тоа не е за мене“, велат. А токму таму често почнува проблемот.
Парите постојат, но не се земаат со муабет. Се земаат со план, документи, рокови и чиста сметка.
Во Македонија најчесто се бара поддршка преку мерките за самовработување, преку програми за мали фирми, преку Фондот за иновации, преку ИПАРД за земјоделство и рурален развој, но и преку повици на министерства, општини или развојни агенции. Секој повик има свои правила. Еден бара невработено лице, друг активна фирма, трет сопствено учество, четврт фактури, понуди, деловен план и доказ дека инвестицијата има смисла.
„Најчестата грешка е што луѓето прво размислуваат колку пари може да добијат, а дури потоа што навистина ќе работат со тие пари“, велат економисти кои следат програми за поддршка на мали бизниси.
Првиот чекор е едноставен, но многумина го прескокнуваат. Треба да се прочита јавниот повик од почеток до крај. Не само насловот. Не само сумата. Таму пишува кој може да аплицира, што се финансира, што не се признава како трошок, колку време мора да работи фирмата и какви обврски има корисникот откако ќе ги добие средствата.
Ако се бара опрема, треба јасно да се наведе каква опрема, зошто е потребна и како ќе носи приход. Ако се бара поддршка за нов производ, мора да се покаже дека тој производ има пазар. Не е доволно да се напише „ќе продаваме“. Кому? По која цена? Колку месечно? Со кои трошоци?
Познавачи на процедурите велат дека добар дел од апликациите не паѓаат затоа што идејата е лоша, туку затоа што е лошо објаснета.
„Комисиите не читаат мисли. Ако во документите не се гледа како ќе функционира бизнисот, проектот изгледа ризично, па и кога идејата е добра“, објаснуваат експерти за претприемништво.
Вториот важен дел се документите. Тука нема романтика. Потврди, изјави, понуди од добавувачи, тековна состојба, деловен план, докази за сопствено учество, банкарска сметка, статус во евиденција ако станува збор за самовработување. Еден документ да недостига, апликацијата може да оди во канта. Сурово, ама така функционираат јавните пари.
За невработените лица најинтересни се мерките за самовработување. Тие обично се наменети за луѓе што сакаат да отворат сопствен мал бизнис, а државата им помага со неповратни средства, обука и поддршка во подготовка на планот. Тоа може да биде добар почеток за занаетчии, фризери, мајстори, мали производители, сервисери, ИТ услуги или семејни бизниси.
Но и тука има стапица. Парите не се подарок за лични трошоци. Не се за нов телефон, реновирање дома или затворање стари долгови. Се користат за она што е наведено во планот. Ако пишува машина, се купува машина. Ако пишува алат, се купува алат.
Кај земјоделците и руралните бизниси, ИПАРД е посебна приказна. Таму можностите може да бидат поголеми, но и процедурите се потешки. Потребни се повеќе документи, понуди, докази за сопственост или користење земјиште, дозволи, инвестиционен план. Често прво се вложуваат сопствени пари, а потоа се бара враќање на дел од средствата. Затоа економистите советуваат никој да не влегува во таков проект без пресметка.
„Грантот не смее да биде единствениот план. Ако бизнисот не може да преживее без помошта, тогаш проблемот не е во повикот, туку во моделот“, велат финансиски консултанти.
За фирмите што нудат нов производ, услуга или технологија, важни се повиците за иновации. Таму не поминува секоја продавница или секој обичен бизнис. Се бара нешто ново, подобрено, применливо и комерцијално. Со други зборови, не само идеја што убаво звучи, туку идеја што може да се продаде.
На крајот, најдобриот совет е најобичен: не чекајте повикот да биде пред затворање. Подгответе деловен план порано. Соберете понуди. Проверете дали имате долгови. Разговарајте со сметководител. Прашајте некој што веќе поминал низ процедурата.
Државните пари не се лесни пари. Ама за човек што знае што сака да работи, може да бидат токму оној прв туркач што недостига.
Б.З.М.
