Кога во Европа се отвора темата за долговите, јавното внимание најчесто се насочува кон владите и јавниот сектор. Сепак, компаниите исто така земаат значајни заеми за своето работење, а најновите податоци покажуваат дека земјите каде што бизнис секторот е најмногу оптоварен со долгови не се секогаш оние кои се очекуваат.
Најновите показатели на Евростат откриваат големи разлики во нивото на корпоративен долг меѓу државите членки на Европската Унија (ЕУ).
Во седум земји од блокот, долгот на компаниите го надминува предупредувачкиот праг поставен од Европската комисија (ЕК) од 85% од бруто домашниот производ (БДП). Наспроти ова, некои од најголемите европски економии бележат скромен корпоративен долг, додека неколку помали финансиски центри се наоѓаат на самиот врв на листата.
Овој индикатор го споредува долгот на нефинансиските корпорации (вклучувајќи банкарски заеми и корпоративни обврзници, но со исклучок на банки, осигурителни компании и други финансиски институции) со вкупниот БДП на земјата. Заемите меѓу компании кои работат во иста држава се исклучени од пресметката за да се избегне двојно пребројување.
На ниво на целата ЕУ, просечниот корпоративен долг изнесува 70,1% од БДП, додека во еврозоната тој е малку повисок и изнесува 71,6%. Овие бројки се блиску до најниското ниво во последните дваесет години, што главно се должи на силниот номинален економски раст кој успеа да го надмине темпото на ново корпоративно задолжување.
Зошто е важна границата од 85%?
Европската комисија го користи прагот од 85% од БДП како дел од процедурите за следење на макроекономските дебаланси, мерка воведена по глобалната финансиска криза во 2008-ма година. Минувањето на оваа граница не значи автоматски финансиски проблеми или санкции, туку служи како сигнал за подлабока анализа дали високиот долг крие реални економски ранливости или пак се должи на специфични структурни фактори во самата економија.
Каде долгот е највисок?
На врвот на табелата според висината на корпоративниот долг се издвојуваат три земји со различен профил на задолжување:
Луксембург (251,1% од БДП): Ова е највисокото сооднос во ЕУ, каде долгот на компаниите го надминува годишното економско производство на земјата за речиси двапати. Сепак, експертите појаснуваат дека оваа бројка лесно може погрешно да се интерпретира. Ова се должи на фактот што земјата е домаќин на илјадници странски холдинзи и финансиски компании, чии долгови се компензирани со големи финансиски средства, што ја нагласува улогата на земјата како водечки меѓународен центар за корпоративни финансии.
Данска (115,4% од БДП): Тука високата задolженост произлегува од фактот што најголемите меѓународни компании со седиште во земјата сè почесто се потпираат на глобалните пазари на обврзници за да ја финансираат својата експанзија. Заемите преку вакви обврзници се зголемени тројно во последните пет години, при што поголемиот дел од долгот го поседуваат странски инвеститори.
Шведска (108,6% од БДП): За разлика од претходните примери, тука долгот главно отсликува заеми на локални компании, со сериозна концентрација во секторот на комерцијални недвижности. Компаниите за недвижности земаа големи кредити во периодот на екстремно ниски каматни стапки, па по нивното нагло зголемување по 2022-ра година, овој сектор стана една од главните точки на економска ранливост.
Специфични примери со обратна логика
Интересен феномен се забележува во земји како Грција и Италија. Иако тие ги имаат едни од највисоките нивоа на јавен (државен) долг во ЕУ (146% и 137% соодветно), нивниот приватен корпоративен сектор е меѓу најмалку задолжените во еврозоната. Корпоративниот долг изнесува 58,6% во Грција и 55,1% во Италија, што јасно покажува дека долгот таму е концентриран во државната каса, а не кај приватните фирми.
Зошто помалите економии доминираат на врвот?
Покрај Луксембург, меѓу земјите со највисок долг се и Холандија, Кипар и Белгија. Ова се објаснува со нивната специфична улога на меѓународни бизнис и прекугранични хабови.
Во нив се регистрирани илјадници мултинационални холдинг-структури кои ги користат овие дестинации за внатрешногрупови финансиски текови кои прекугранично се префрлаат меѓу ќерките-фирми. На тој начин, иако реалната локална економска активност на тие субјекти е минимална, официјалната статистика ги евидентира како висок корпоративен долг на самата држава-домаќин.
На спротивната страна на рангирањето, со исклучително низок корпоративен долг под 45% од сопствениот БВП, се позиционираат земји од Централна и Источна Европа, меѓу кои предводи Романија со само 27,5%, по што следуваат Полска, Литванија, Словенија и Хрватска.
