Германија одамна не е приказна во која човек ќе замине со еден куфер, ќе најде работа за два дена и по неколку месеци ќе прати дома пари за нова куќа. Таа приказна уште живее по кафулиња, на семејни слави и во разговори пред заминување, ама на терен сликата е потврда. Плата има. Работа има. Ред има. Но и трошоците гризат секој ден.
Најголемата заблуда е дека германската плата сама по себе значи добар живот. Не значи. Економистите велат дека клучната разлика е меѓу бруто и нето, меѓу бројката што убаво звучи и парите што навистина остануваат на сметка.
„Не е исто дали некој заработува 2.400 евра бруто или дали толку носи дома. Во Германија мора да се сметаат данок, осигурување, кирија, превоз, храна и сите ситни трошоци што на крајот воопшто не се ситни“, велат економисти што ги следат миграциските и трудовите трендови.
Од јануари годинава минималната саатница во Германија изнесува 13,90 евра бруто. На хартија, тоа изгледа солидно. За човек од Балканот, уште повеќе. Но, ако станува збор за работа во магацин, угостителство, чистење, достава или фабрика, математиката брзо станува поинаква. Полно работно време носи пристојна бруто сума, но нето износот зависи од брачна состојба, даночна класа, здравствено осигурување и уште неколку ставки што новодојдените често ги разбираат дури кога ќе ја добијат првата пресметка.
Потоа доаѓа киријата. Тука најчесто пука романтиката.
Во Минхен, Франкфурт, Хамбург, Келн или околината на Штутгарт, стан не се наоѓа лесно, а евтин стан уште потешко. За самец, мала гарсониера или соба во заеднички стан може да биде единствениот реален почеток. За семејство, приказната е уште поскапа. Депозит, мебел, сметки, интернет, осигурување, јавен превоз. Едно по едно, платата се топи.
„Германија се исплати најмногу за оние што имаат струка, јазик и договор пред да заминат. Без тоа, човек влегува во круг во кој работи многу, троши многу и штеди помалку отколку што очекувал“, објаснуваат познавачи на пазарот на труд.
Разликата е огромна меѓу медицински работник, возач со добра фирма, мајстор, електричар или ИТ кадар и човек што оди на првата понудена работа преку посредник. Првите имаат простор да напредуваат. Вторите често живеат од месец до месец, особено ако праќаат пари дома.
Храната веќе не е толку евтина како што се раскажуваше порано. Во дисконти сè уште може да се помине разумно, ама месечната кошничка за едно семејство лесно оди нагоре. Ако се јаде надвор, ако се купува готова храна, ако има деца, ако има автомобил, бројките стануваат сосема други. Автомобилот, пак, е посебна ставка: гориво, осигурување, регистрација, поправки. Нема „ќе помине“.
Инфлацијата не е драматична како пред неколку години, но цените не се вратија назад. Економистите тука се јасни: „Проблемот не е само колку растат цените оваа година, туку што луѓето веќе живеат со повисоко ниво на цени. Тоа најмногу се чувствува кај оние со пониски примања“.
Сепак, не треба да се продава ни спротивната бајка, дека Германија повеќе не вреди. За многумина, сè уште вреди. Особено ако дома нема стабилна работа, ако платата е ниска, ако човек сака сигурен систем, подобро здравство, подобра работна заштита и шанса за децата. Таму барем знаеш што можеш да очекуваш. Тоа не е мала работа.
Но, прашањето „дали се исплати“ нема еден одговор.
За самец со добра струка, јазик и нормална кирија, Германија може да биде одличен чекор. За семејство со една просечна плата во скап град, може да биде борба. За човек што оди без договор, без јазик и со надеж дека „ќе се снајде“, ризикот е голем. Не затоа што Германија е лоша, туку затоа што веќе не простува лоша математика.
Некогаш се заминуваше за да се збогатиш. Денес многумина заминуваат за да живеат постабилно. Тоа е големата разлика. Германија сè уште дава шанса, ама не подарува ништо. И кој тоа не го пресметал пред да тргне, најчесто го пресметува таму. На кирија. На каса. На крајот од месецот.
Б.З.М.
