Становите веќе не се продаваат со истата леснотија како пред година или две, но тоа не значи дека цените утре ќе паднат. На пазарот на недвижности моментално се случува нешто важно: купувачите почнуваат повеќе да прашуваат, да мерат, да споредуваат, а продавачите сè уште се држат до високите цени. Секој чека некој друг прв да попушти.
Во агенциите за недвижности велат дека интерес има, особено за станови во Скопје, но купувачите веќе не влегуваат во разговор со став „земам веднаш“. Се гледа квадрат, кат, паркинг, старост на зградата, сметки, лифт, пристап до училиште, па дури и дали во близина има место за автомобил. Станот одамна не е само ѕидови и квадратура. Станот е месечна рата, трошок за греење и животна одлука.
„Пазарот не е замрзнат, но не е ни толку брз како претходно. Сè повеќе купувачи бараат простор за преговори“, велат познавачи на пазарот.
Најчестото прашање е едноставно: дали цените ќе бидат пониски? Одговорот, според економистите, не е толку едноставен. Тие очекуваат прво стабилизација, а дури потоа можни корекции кај дел од становите, главно таму каде што цената е претерано поставена или каде што објектот стои подолго време без сериозен купувач.
„Не треба да се очекува голем пад преку ноќ. Кај недвижностите тоа оди побавно. Прво се намалува растот, потоа се продолжува времето на продажба, па дури потоа доаѓаат попусти“, објаснуваат економистите.
Клучниот проблем останува истиот: новите станови се скапи за градба, старите станови се продаваат како да се нови, а куповната моќ на граѓаните не расте со исто темпо. Материјалите, работната рака, земјиштето и комуналиите и понатаму ја туркаат цената нагоре. Но од другата страна стои купувач кој мора да пресмета дали може да издржи рата од 20 или 30 години.
Продавачот гледа огласи и си вели: „Ако соседот бара толку, зошто јас да барам помалку?“ Купувачот, пак, гледа плата, камата и месечни трошоци. И си заминува. Не секогаш, но сè почесто.
Познавачите велат дека најмала е веројатноста за поголемо намалување кај добрите локации, особено станови со паркинг, функционален распоред и завршена документација. Таму побарувачката останува силна. Но кај прескапо огласените станови, старите објекти без лифт, становите за реновирање или квадратурите што тешко се продаваат, веќе има простор за спуштање.
„Не паѓа целиот пазар. Ќе паѓаат нереалните очекувања“, велат аналитичарите.
Банките се уште еден важен дел од приказната. Доколку каматите останат повисоки, дел од купувачите ќе продолжат да се двоумат. Кредитот не е само одобрение на шалтер, туку обврска што секој месец доаѓа на наплата. А кога храната, сметките и горивото земаат сè поголем дел од домашниот буџет, станот станува потешка одлука.
Сепак, не се очекува масовно поевтинување. Барем не засега. Економистите сметаат дека пазарот повеќе ќе се движи кон побавно темпо, поголеми преговори и селективни корекции, наместо кон остар пад. Со други зборови, нема сите станови да поевтинат. Ќе поевтинат оние што и досега биле преценети.
За купувачите тоа значи едно: не брзајте со првиот оглас. Проверете реални понуди, споредете локации, прашајте за трошоци, документација и можност за преговори. За продавачите, пак, сигналот е јасен. Времето кога секоја цена поминуваше само затоа што „квадратот расте“ полека завршува.
Б.З.М.
