Како што светот влегува во нова ера на технолошка конкуренција, Европската Унија се обидува да ја намали својата зависност од големите сили како САД и Кина и да изгради своја технолошка база. Производството на високотехнолошка технологија станува еден од клучните столбови на европската економија – од лекови и чипови до вештачка интелигенција. Колку заработува ЕУ од „високата технологија“ денес и кои земји ја водат трката?
Европската Унија сè повеќе зборува за технолошкиот суверенитет – идејата дека континентот мора да ги развие своите капацитети во клучните области и да ја намали зависноста од други глобални играчи.
Високотехнолошката индустрија игра важна улога во ова. Според најновите податоци на Евростат, ЕУ продала високотехнолошки производи во вредност од 414 милијарди евра во 2024 година.
Ова е значително зголемување во споредба со 2014 година, кога вредноста на продажбата изнесуваше 273 милијарди евра. За десет години, пазарот на високотехнолошки производи растеше во просек за 4,3 проценти годишно.
Лековите, електрониката и научната опрема го заземаат најголемиот дел од пазарот
Најголемиот дел од европското високотехнолошко производство се однесува на фармацевтски производи, кои сочинуваат речиси една третина од вкупната вредност – 29 проценти. На второ место е електронската и телекомуникациската опрема со 23 проценти, додека научните инструменти учествуваат со околу 21 процент. Меѓу најмалите категории е вооружувањето, со само 1,1 процент од вкупната продажба на високотехнолошки производи во ЕУ.
САД и Кина остануваат клучни играчи
Иако Брисел сака поголема независност, трговските врски со најголемите економии во светот се сè уште високи.
Повеќе од половина од високотехнолошките производи што ЕУ ги увезува од земјите надвор од Унијата доаѓаат од Кина и Соединетите Американски Држави.
Кога станува збор за извоз, американскиот пазар е најважната дестинација за европската висока технологија – дури 31 процент од извозот завршува во САД. Следат Кина и Обединетото Кралство, со по 10 проценти.
Уделот на поединечните сектори во производството на високотехнолошки производи во ЕУ (2024):
-Фармацевтски производи – 29%
-Електронска и телекомуникациска опрема – 23%
-Научни инструменти – 21%
-Авијациска индустрија – 9%
-Компјутери и канцелариска опрема – 8%
-Хемиски производи – 5%
-Електрични машини и опрема – 4%
-Оружје – 1,1%
Сепак, трговската размена не е еднаква. Во 2024 година, Европската Унија имаше дефицит во трговијата со високотехнолошки производи со Кина од дури 92 милијарди евра. Освен со Кина, поголем дефицит беше забележан и со Тајван (19 милијарди евра) и Виетнам (20 милијарди евра).
Од друга страна, ЕУ оствари суфицит во трговијата со високотехнолошки производи со САД (46 милијарди евра), Обединетото Кралство (27 милијарди евра) и Турција (11 милијарди евра).
Брисел сака европски чипови, вештачка интелигенција и услуги во облак
Европската комисија се обидува да го забрза развојот на домашниот технолошки сектор преку пакет мерки насочени кон клучни области – производство на чипови, дигитална инфраструктура, софтвер, технологии во облак и вештачка интелигенција.
Планот предвидува мерки по целиот технолошки синџир – од производство на хардвер до развој на напредни дигитални услуги. За стратешките сектори, како што се одбраната и здравството, предложените правила предвидуваат построги услови за компаниите надвор од Европа кои сакаат да учествуваат во јавните набавки. Целта е Европа да задржи поголема контрола врз технологиите што ќе ја обликуваат идната економија.
Кој го предводи патот во производството на високотехнолошки производи?
Во 2023 година, во Европската Унија работеа повеќе од 42.000 компании од областа на високотехнолошкото производство. Иако тие сочинуваат само околу 0,1 процент од сите компании во ЕУ, нивното значење за економијата и стратешката независност е многу поголемо. Според уделот на високотехнолошките компании во вкупниот број компании, најдобри резултати постигнуваат: Чешка, Словачка и Германија.
Кога се гледа бројот на вработени во високотехнолошкото производство во однос на вкупното деловно население, Словенија, Данска, Ирска и Унгарија го предводат патот.
Европската трка за технолошка независност штотуку започнува, а клучните прашања ќе бидат кој ќе ги произведува чиповите на иднината, кој ќе ја контролира вештачката интелигенција и колку брзо ЕУ може да ја намали својата зависност од големите технолошки сили.
