Замислете утре сите банки во Македонија да објават дека до понатамошно известување нема да одобруваат ниту станбени, ниту потрошувачки, ниту бизнис кредити. Не затоа што немаат пари, туку затоа што едноставно одлучиле да го запрат кредитирањето.
На прв поглед, многумина би помислиле дека тоа нема да влијае врз нивниот секојдневен живот. Но економистите предупредуваат дека ефектите би почнале да се чувствуваат речиси веднаш, бидејќи кредитирањето е еден од главните двигатели на современата економија. Во Македонија растот на приватната потрошувачка и инвестициите во последните години беше поддржан и од силниот раст на кредитирањето, додека банкарскиот сектор останува добро капитализиран и ликвиден.
Првиот удар би го почувствувале граѓаните кои веќе планираат купување стан или автомобил. Без станбени кредити, голем број купопродажби би биле одложени или целосно откажани. Агенциите за недвижности, нотарите, проценителите и инвеститорите би се соочиле со нагло намалување на активноста.
Но приказната не завршува тука.
Поголемиот дел од малите и средните компании во Македонија користат банкарски кредити за финансирање на нова опрема, проширување на производството, набавка на суровини или одржување на ликвидноста. Според анализата на OECD, банкарското финансирање и понатаму е главниот извор на капитал за македонските мали и средни претпријатија.
Без пристап до ново финансирање, многу фирми би ги одложиле инвестициите, би вработувале помалку луѓе, а дел би биле принудени да ги намалат трошоците за да ја зачуваат ликвидноста.
Ефектот брзо би се пренел и врз други сектори. Продажбата на автомобили би се намалила, бидејќи голем дел од купувачите користат кредит за финансирање. Истото важи и за белата техника, мебелот, градежните материјали и другите производи со повисока вредност, кои ретко се плаќаат одеднаш.
Последиците би се почувствувале и во градежниот сектор. Помал број одобрени станбени кредити значи помала побарувачка за нови станови, а тоа може да доведе до одложување на нови проекти и забавување на градежната активност.
На прв поглед може да изгледа дека запирањето на кредитирањето е проблем само за банките и заемопримачите. Во реалноста, кредитите се дел од секојдневното функционирање на економијата. Со нив се финансираат нови производствени линии, транспортни возила, земјоделска механизација, деловни простории, енергетски проекти и илјадници инвестиции што создаваат нова економска вредност.
Токму затоа и меѓународните финансиски институции посочуваат дека стабилното кредитирање е важен фактор за економскиот раст. Во својата последна оценка за Македонија, Меѓународниот монетарен фонд наведува дека кредитниот раст останува еден од двигателите на домашната побарувачка и инвестициите, додека банкарскиот систем е стабилен и способен да ја поддржи економската активност.
Секако, ова сценарио е хипотетичко. Нема индиции дека банките ќе престанат да кредитираат, ниту постојат сигнали за таков развој. Но токму ваквиот мисловен експеримент покажува колку кредитот е повеќе од финансиски производ.
За едни тој е можност да купат прв дом. За други е начин да започнат бизнис или да инвестираат во нова опрема. За економијата, пак, кредитот претставува механизам што ги придвижува потрошувачката, инвестициите и растот.
Затоа прашањето не е дали кредитите се добри или лоши. Поважно е дали се користат одговорно – затоа што без нив современата економија би функционирала многу побавно, а последиците би ги почувствувале и оние што никогаш во животот не подигнале кредит.
С.Б.
