Европскиот парламент даде зелено светло за продолжување на преговорите за воведување на дигиталното евро, стабилна дигитална валута што Европската централна банка (ЕЦБ) сака да ја користи за да го обезбеди монетарниот суверенитет на Европа и да им понуди на граѓаните безбедна алтернатива за плаќање.
Иако криптовалутите како што е Биткоинот требаше да донесат револуција во плаќањата, поради големите флуктуации на вредноста, сè уште најчесто користиме готовина и картички, пишува Дојче веле.
Во потрага по монетарен суверенитет
Воведувањето на дигиталното евро не е само технолошка надградба, туку и геополитичка неопходност. Европа е во голема мера зависна од американските системи за плаќање како што се Visa и Mastercard, а услугите за мобилно плаќање како што се Google Pay, Apple Pay или PayPal создаваат дополнително ниво на зависност. Во свет каде што американската влада одеднаш ги менува трговските правила или ги заострува контролите на извозот, независноста на сопствената валута станува сè поважна.
„Ако сите трансакции во светот се извршуваат во долари и нема дигитално евро, тоа би ја ограничило способноста на Европската централна банка да управува со сопствената валута“, изјави за ДВ Бас ван Донселар од консултантската куќа PaymentGenes. Бидејќи трговијата сè повеќе се движи преку интернет, дигиталното евро би можело да помогне подобро да се управува со понудата на пари и да се заштити еврото од надворешни шокови. Другите големи економии веќе отидоа чекор понатаму, а Кина го предводи патот со својот дигитален јуан (e-CNY), за кој од 2020 година се отворени повеќе од 230 милиони приватни и речиси 19 милиони деловни дигитални паричници.
Дали финансиската стабилност на Европа е во опасност?
Еден од главните предизвици е што дигиталното евро не би функционирало како традиционална тековна сметка. Во спротивно, во случај на економска криза, граѓаните би можеле масовно да префрлаат средства од банките во безбедното дигитално евро, што би го поткопало банкарскиот систем. „Ако нема ограничување за тоа колку дигитални евра можат да поседуваат граѓаните, тоа ќе стане замена за банкарските сметки“, предупредува Емануел Ориол, економист на Економскиот факултет на Универзитетот во Тулуз.
За да се спречи ова, ЕЦБ планира заштитни мерки. Еден предлог е да се постави ограничување од 3.000 евра на дигитална евро сметка, при што секој вишок автоматски ќе се префрла на поврзана банкарска сметка. Покрај тоа, дигиталното евро нема да има камата за намалување на стимулот за повлекување заштеди од банките, а на компаниите нема да им биде дозволено да држат големи количини дигитални евра.
Приватност без надзор
Прашањето за приватноста останува една од најголемите грижи за потрошувачите. Некои стравуваат дека дигиталната валута на централната банка би можела да овозможи државна контрола врз финансиите, а критичарите прават споредби со кинескиот систем за социјален кредит. Ауриол верува дека таквата споредба не е оправдана. „Системите за социјален кредит немаат никаква врска со дигиталното евро. Заштитата на приватноста може да се усогласи со мерките за борба против криминалот, без создавање инструменти за социјален надзор“, изјави таа за ДВ.
ЕЦБ, исто така, планира да овозможи директни плаќања помеѓу паметните телефони. Ова би можело да ја зачува анонимноста на готовината во секојдневните трансакции. Евелиен Витлокс, директорка на проектот за дигитално евро на ЕЦБ, ги опишува плановите како „безбедна јавна опција за дигитални плаќања што ја комбинира едноставноста и практичноста на современите методи на плаќање со довербата и стабилноста на готовината“.
Како да се освојат банките?
Трговците моментално плаќаат надоместоци од 0,5 до 1,5 проценти за секое плаќање со картичка, кои се делат помеѓу банката и давателот на услуги за плаќање. Дигиталното евро треба да ги намали овие трошоци, но банките истакнуваат дека овие надоместоци се користат за финансирање на дигиталната инфраструктура. „Наоѓањето рамнотежа помеѓу моделот на надоместоци за банките и трговците е клучно. Пониските надоместоци за трговците секако се разбирливи, но банките ќе ја завршат поголемиот дел од работата и затоа им е потребен одржлив бизнис модел“, рече ван Донселар.
Што значи ова за граѓаните
За да се обезбеди широко усвојување на дигиталното евро, ЕЦБ сака да му даде статус на законско средство за плаќање. Ова би значело дека секој трговец со терминал за плаќање со картичка ќе мора да го прифати, без никакви дополнителни надоместоци за потрошувачите. „Како и со физичките банкноти, неговата вредност би била гарантирана од Евросистемот. Затоа, дигиталното евро секогаш би вредело исто како и редовното евро. За разлика од криптовалутите, неговата вредност е стабилна и не флуктуира“, објасни Витлокс. Дигиталното евро би можело да го понудат и земјите-членки на ЕУ кои сè уште не ја вовеле заедничката валута, а би работело и офлајн, што би било корисно во случај на прекин на електричната енергија.
Кои се следните чекори?
Иако сè уште има долг пат до имплементацијата, Европскиот парламент во четврток даде зелено светло за продолжување на преговорите со Советот на ЕУ и Европската комисија. Европските носители на одлуки сакаат да ја усвојат правната рамка оваа година. Пилот-проект е планиран за 2027 година, додека целосна имплементација би можела да следи во 2029 година.
