Фабриките сè потешко ги задржуваат работниците. Машините не застануваат одеднаш, погоните не се празнат преку ноќ, но бројките веќе јасно покажуваат дека македонската индустрија губи луѓе. Во мај годинава, според најновите податоци на Државниот завод за статистика, бројот на вработени во индустријата е намален за 2,6 проценти во споредба со истиот месец лани.
Најсилен удар има во рударството. Таму падот е 7,3 проценти, што е сериозен сигнал за сектор кој и онака со години се соочува со тешки услови за работа, недостиг од кадар и сè помал интерес кај младите да влезат во оваа професија. Рудникот, едноставно, веќе не е прв избор. За многумина не е ни последен.
Негативниот тренд продолжува и во преработувачката индустрија, најголемиот дел од индустрискиот сектор. Таму бројот на работници е намален за 2,5 проценти на годишно ниво. Тоа значи дека ударот не е ограничен само на една гранка, туку се шири низ производството, таму каде што се прави реалната економија, од храна и текстил до метал, машини, мебел и други производи.
Единственото позитивно движење е забележано во секторот снабдување со електрична енергија, гас, пареа и климатизација, каде што бројот на вработени е зголемен за еден процент. Но тој раст е премал за да ја смени општата слика.
Економистите велат дека падот на бројот на работници во индустријата не треба да се чита само како статистичка бројка, туку како знак дека компаниите влегуваат во посложен период.
„Кога индустријата губи работници, тоа обично значи дека фирмите или немаат доволно нарачки, или не можат да најдат луѓе, или работниците заминуваат таму каде што платата е повисока. Кај нас, најверојатно, имаме комбинација од сите три работи“, велат економисти кои ги следат движењата во производството.
Во фабриките проблемот не е нов. Дел од компаниите со години се жалат дека тешко наоѓаат работници за сменска работа, за физички потешки позиции и за производствени линии. Особено е тешко кога платата не е доволно привлечна, а условите бараат дисциплина, стоење, работа во смени и често патување до индустриските зони.
Од друга страна, работниците сè почесто гледаат кон странство или кон сектори во земјава каде што заработката е побрза и помалку исцрпувачка. Дел од младите не сакаат да влезат во фабрика, а постарите работници постепено излегуваат од пазарот на труд. Така се создава празнина што не се пополнува лесно.
„Не е доволно само да се каже дека нема работници. Треба да се види зошто ги нема. Ако платата не ја покрива потрошувачката кошничка, ако работникот нема перспектива и ако секој месец се прашува дали вреди да остане, тогаш фабриката природно станува последна опција“, посочуваат познавачи на пазарот на труд.
Проблемот е што индустријата не може брзо да се обнови ако еднаш го изгуби кадарот. Производствен работник не се создава преку ноќ. Потребна е обука, навика, дисциплина, искуство. Особено во гранки каде што работата бара техничко знаење и сигурност во процесот.
Компаниите, пак, се под притисок од повеќе страни. Трошоците за енергија, суровини, транспорт и плати растат, а конкуренцијата на странските пазари останува силна. Во таква ситуација, дел од работодавачите внимаваат со нови вработувања, а дел се обидуваат да го одржат производството со помал број луѓе. Тоа краткорочно може да помине, но долгорочно носи нов проблем: исцрпен кадар и помал капацитет.
Аналитичарите предупредуваат дека индустријата не смее да се остави сама да го решава овој проблем. Потребни се подобри услови, поврзување со стручните училишта, обуки што навистина водат до работа и појасна политика за задржување на работниците.
„Ако државата сака индустрија, мора да има и работници за таа индустрија. Без луѓе нема производство, без производство нема извоз, а без извоз нема сериозен економски раст“, велат економисти.
Бројките за мај се уште еден аларм. Фабриките засега работат, но прашањето е со кого ќе работат утре.
Б.З.М.
