Одморот на море ова лето за многу семејства веќе не почнува со прашањето „каде ќе одиме“, туку со многу поприземна пресметка: колку ќе нè чини сè заедно? Не само апартманот. Не само хотелот. Туку и патот, патарините, горивото, лежалките, ручекот, кафе за родителите, сладолед за децата, уште едно шише вода на плажа. И тука, велат туристичките работници, се гледа вистинската разлика од лани.
Аранжманите за летување годинава се повисоки, во просек, за околу пет до десет отсто, зависно од дестинацијата, терминот и типот на сместување. Најмногу се чувствува во шпицот на сезоната, крајот на јули и првата половина на август, кога цените традиционално се највисоки, но годинава и „разумните“ понуди не изгледаат толку разумно како претходно.
„Луѓето сè уште сакаат да одат на море, но сега многу повеќе прашуваат. Не резервираат веднаш. Пресметуваат, споредуваат, бараат поевтин термин или место каде што има кујна во апартман“, велат од туристичкиот сектор.
Грција останува прв избор за голем дел од македонските граѓани, особено Халкидики, Паралија, Олимпик Бич, Тасос и дел од јонските острови. Но, токму таму најлесно се забележува разликата. Апартман што лани можел да се најде по поприфатлива цена, годинава во ист термин чини повеќе. Кај хотелите поскапувањето е уште поизразено, особено ако се бара појадок, полупансион или локација блиску до плажа.
Економистите објаснуваат дека не станува збор за едно поскапување, туку за синџир. Повисоки трошоци за енергија, храна, работна сила, одржување и транспорт се префрлаат во крајната цена.
„Кога поскапуваат храната, струјата, горивото и услугите, тоа мора некаде да се појави. Кај туризмот се гледа многу брзо, затоа што таму во цената влегуваат многу различни трошоци“, објаснуваат економисти.
За четиричлено семејство, летувањето веќе не се мери само со цената на сместувањето. Ако апартманот чини неколку стотици евра, на тоа веднаш се додаваат гориво, патарини, храна од маркет, понекој ручек во ресторан, лежалки, паркинг, патничко осигурување. На крај, сметката станува сосема друга. Она што на почеток изгледало како „прифатлив аранжман“, лесно се претвора во сериозен удар врз домашниот буџет.
„Најголемата грешка е кога се гледа само цената на собата. Реалниот трошок за летување е барем 30 до 40 отсто повисок од тоа што луѓето прво го гледаат во понудата“, велат познавачи на пазарот.
Затоа дел од граѓаните годинава бираат пократок одмор. Наместо десет ноќи, земаат седум. Наместо хотел, апартман. Наместо остров, поблиска дестинација до која се стигнува со помалку гориво и помалку патарини. Некои го поместуваат одморот за јуни или септември, кога цените се пониски, а гужвите помали.
Албанија и натаму се гледа како поевтина алтернатива, но и таму цените повеќе не се како пред неколку години. Во попознатите места, особено на југот, трошоците растат, а разликата со Грција не е секогаш толку голема како што се мисли. Турција, пак, останува привлечна за оние што сакаат пакет со авионски превоз и хотелска услуга, но таму цената најмногу зависи од хотелот и терминот.
Туристичките работници велат дека побарувачка има, но купувачите се повнимателни. Раните резервации поминале подобро кај оние што планирале навреме. Сега, во пресрет на главната сезона, изборот е помал, а добрите понуди брзо исчезнуваат.
„Не е дека луѓето се откажуваат од море. Повеќе се откажуваат од комоција. Бараат нешто поевтино, подалеку од плажа, без вклучени оброци или со сопствен превоз“, велат од туристичките агенции.
Одморот, значи, не исчезнува од плановите. Само станува пократок, попресметан и помалку спонтан. Наместо „да одиме, па ќе видиме“, сега сè почесто важи друго правило: прво калкулатор, па куфер.
Б.З.М.
