Мед на пазар ќе има. Прашањето е каков, по која цена и колку од него навистина ќе биде домашен. Пчеларите веќе не зборуваат само за лоша сезона, туку за неколку лоши сезони што се врзуваат една по друга. Суша, високи температури, слаба паша, пожари, поскапа храна за пчелите, поскап превоз, поскапа амбалажа. На крај, теглата изгледа иста, ама зад неа стои многу потежок пат.
Во Македонија засега не може да се зборува за класичен недостиг, она кога рафтовите остануваат празни, а купувачите бараат последна тегла. Но, може да се зборува за притисок врз домашното производство. Тоа е разликата. Мед ќе има, но домашниот мед сè потешко ќе ја држи цената што му одговара и на пчеларот и на купувачот.
Пчеларите велат дека најголемиот удар доаѓа од времето. Пролет што почнува рано, па нагло заладување. Лето со жештина што ја суши вегетацијата. Цвет има, ама не дава доволно нектар. Пчелата излегува, се врти, троши енергија, а во кошницата не се враќа со тоа што треба.
„Кога нема вода, нема ни паша. Кога нема паша, нема мед. Толку е едноставно“, велат пчелари кои со години живеат од кошниците.
Во одредени региони, приносите веќе се преполовени во споредба со годините што пчеларите ги паметат како нормални. Некогаш од една кошница се очекувале солидни количини. Сега, велат тие, има години кога пчеларот повеќе се грижи да ја сочува пчелата жива отколку да извади мед за продажба. Тоа не е мал проблем. Затоа што пчеларството не се мери само во тегли. Ако се намалат пчелните семејства, ударот го чувствува и овоштарството, и земјоделството, и природата.
Официјалните податоци за органското производство покажуваат мешана слика. Производството на органски мед во 2025 година е зголемено во споредба со 2024 година, но бројот на пчелни семејства е намален. Токму тоа ги загрижува познавачите. Една добра бројка не значи дека секторот е мирен. Ако базата слабее, ако се намалуваат кошниците и ако младите не влегуваат во пчеларство, тогаш проблемот само се одложува.
Економистите предупредуваат дека цената на медот не ја диктира само природата. Ја диктираат и увозот, куповната моќ и нелојалната конкуренција. На пазарот има евтин мед и мешавини што го туркаат домашниот производ во агол.
„Домашниот мед не може да се натпреварува со евтин увоз ако никој не проверува што точно влегува во земјата и како е означено“, велат познавачи на пазарот.
Проблемот не е само македонски. И во Европа пчеларите се жалат на истиот притисок. Европската Унија е голем производител на мед, но истовремено увезува големи количини од трети земји. Тоа значи дека пазарот не трпи недостиг, туку трпи мешање на евтин увоз, ниски откупни цени и сомнежи за квалитет. Затоа и европските правила за означување на потеклото стануваат построги. Купувачот сака да знае дали купува домашен мед, мешавина или производ што само личи на мед.
Кај нас, пак, купувачите сè почесто прашуваат зошто теглата е 500, 600 или повеќе денари, кога во маркет има поевтино. Одговорот не е секогаш пријатен. Домашниот пчелар не продава само шеќер во тегла. Продава сезона, гориво, селење на кошници, прихрана, лекување, амбалажа, труд и ризик дека на крај може да нема што да извади.
„Не може медот да биде евтин ако годината била празна“, велат пчеларите.
Затоа опасноста не е дека утре ќе нема мед. Опасноста е дека вистинскиот домашен мед ќе стане сè поскап и сè поредок, а неговото место ќе го зема поевтин производ со нејасно потекло. За просечниот купувач тоа ќе изгледа како избор на рафт. За пчеларите, тоа е борба за опстанок.
Ако сезоните продолжат вака, пчеларите ќе работат повеќе, ќе вадат помалку и ќе продаваат потешко. Тогаш прашањето нема да биде дали има мед. Ќе биде дали има доволно луѓе што уште сакаат да го произведуваат.
Б.З.М.
