Петстотини денари дневно за тричлено семејство звучат како некаква вежба по математика, ама за многу домаќинства тоа веќе не е вежба. Тоа е дневен план. Толку за храна, толку за превоз, толку за детето, толку за нешто што ќе излезе непланирано. А секогаш излегува.
На месечно ниво, 500 денари дневно се околу 15.000 денари. Со тие пари треба да се полнат три стомаци, фрижидерот да не остане празен, да има леб на маса, млеко за дете, нешто за ручек, понекогаш овошје, понекогаш месо. Ако се плати сметка, ако се купи лек, ако се расипе нешто дома, математиката веднаш паѓа.
„Со 500 денари дневно може да се преживува, но тешко може да се живее нормално“, велат економисти што ги следат трошоците на домаќинствата. Според нив, ваков буџет значи постојано кратење, броење, одложување и купување само најосновно.
Во маркет, приказната е најјасна. Леб, млеко, јајца, јогурт, малку зеленчук, тестенини, ориз, масло. Списокот изгледа скромно, ама касата брзо покажува друго. Еден малку посериозен пазар лесно ја голта дневната сума. А тоа не е пазар за недела дена, туку само за ден или два.
„Проблемот не е само во храната. Проблемот е што семејството не јаде само леб и компир. Има хигиена, струја, вода, превоз, училиште, градинка, облека, лекови. Тие трошоци не исчезнуваат затоа што буџетот е мал“, објаснуваат познавачи на потрошувачката.
Кај тричлено семејство најчесто најголемиот притисок се гледа кај детето. Родителите може да прескокнат нешто. Да не купат кафе, да не седнат никаде, да носат исти чевли уште една сезона. Но кај дете тешко се сече. Треба ужина, обувки, облека, сируп кога ќе качи температура, тетратки, роденден кај другарче.
Економистите велат дека ваквиот дневен буџет најчесто функционира само ако семејството нема кирија, нема кредит и има некаква помош од страна. Родители од село што праќаат зеленчук. Баба што чува дете. Некој што ќе позајми до плата. Без таква поддршка, 500 денари дневно стануваат премалку уште во првата недела од месецот.
„Ако има кирија или станбен кредит, оваа сума е неодржлива. Тогаш веќе не зборуваме за домаќинско штедење, туку за живот на раб“, велат економски аналитичари.
Во многу домови, решението е старо и добро познато. Се готви големо тенџере за два дена. Грав, компир-манџа, ориз, тестенини, супа. Месото се купува поретко, овошјето според цена, а не според желба. Се оди по акции. Се споредуваат цени од еден маркет до друг. Се купува навечер, кога нешто е намалено. И пак не стигнува секогаш.
Тука не станува збор за расипништво. Напротив. Овие семејства најчесто знаат најдобро како се растегнува денар. Знаат колку чини килограм компири, кога поевтинуваат доматите, каде има поевтин прашок, кој маркет дава попуст на крај од недела. Ама и најдобрата сметка има граница.
Според последните пресметки за минималната синдикална кошничка, на едно семејство му се потребни повеќекратно повеќе пари од 15.000 денари месечно за да ги покрие основните потреби. Тоа е бројка што најдобро ја покажува разликата меѓу преживување и нормално функционирање.
„Петстотини денари дневно може да бидат доволни само ако зборуваме за строго контролирана исхрана и без никакви непредвидени трошоци. Но реалниот живот не работи така“, велат економисти.
Затоа одговорот е краток, иако никому не му се допаѓа. Тричлено семејство може да помине со 500 денари дневно неколку дена, можеби и цел месец ако мора. Со многу кратење, нерви и помош од страна.
Б.З.М.
