Еден петок помалку на работа, три дена здив за семејството, за патување, за лекар, за дома, за себе. Во Црна Гора веќе е поднесен предлог за измени на Законот за работни односи со кој вработените би добиле право на продолжен викенд еднаш месечно. И додека таму идејата влезе во собраниска процедура, кај нас веднаш се отвора прашањето што ретко кој работник би го одбил: зошто да не и во Македонија?
Предлогот во Црна Гора доаѓа од пратеничката група на Демократска Црна Гора, со образложение дека целта е подобрување на правата на вработените и поквалитетен работен живот. Практично, тоа би значело дека еден петок во месецот работниците нема да одат на работа, па саботата и неделата би се споиле во мал одмор. Не годишен. Не боледување. Не молење шеф. Законско право.
На прва топка, за многумина звучи како нешто од држава во која работникот конечно не се гледа само како број во смена. Но Македонија не е Црна Гора, велат дел од познавачите на трудовиот пазар. Кај нас проблемот не е само дали ќе има уште еден слободен ден, туку кој воопшто може да го користи тоа право без притисок, без скриено одработување и без страв дека ќе му се замери.
„Јас би го поздравил веднаш. Еден продолжен викенд месечно за мене би значел да поминам време со децата, а не само да ги видам навечер кога сум веќе без сила“, вели вработен во приватен сектор.
Слично размислуваат и дел од работниците во администрацијата, трговијата, банките, канцелариските професии. За нив идејата е привлечна, особено по години во кои темпото на работа стана побрзо, а границата меѓу работа и приватен живот се размачка. Телефоните ѕвонат и по работно време, пораки стигнуваат за викенд…
Но има и друга страна.
„Убаво звучи, ама кај нас прво треба да се среди осумчасовното работно време. Има луѓе што работат по 10 часа дневно, саботи, празници, без платени додатоци. За нив продолжен викенд е научна фантастика“, вели работничка од услужен сектор.
Економските познавачи предупредуваат дека ваква мерка не може само да се препише од соседството и да се стави во закон без пресметка. Во индустријата, трговијата, угостителството, здравството, безбедносните служби и производството, неработен петок би барал сериозна организација. Некој ќе мора да го покрие тој ден. Прашањето е кој и по која цена.
„Ако државата сака да воведе дополнително право, мора да каже како ќе се примени во сектори каде што работата не запира. Во спротивно, ќе добиеме право на хартија, а во пракса нови импровизации“, оценуваат трудово-правни познавачи.
Работодавачите, пак, би прашале што ќе се случи со продуктивноста, роковите и трошоците. Малите фирми особено. Во компанија со петмина вработени, еден неработен ден месечно не е исто што и во голема институција со стотици луѓе. Тука нема многу простор за ротации. Ако еден човек не дојде, често стои цел процес.
Но застапниците на ваквиот модел велат дека одморот не мора да биде непријател на економијата. Напротив, одморен работник е поконцентриран, помалку греши, поретко гори на работното место и подолго останува во фирмата. А тоа, на долг рок, чини помалку од постојана флуктуација, боледувања и незадоволство.
„Не бараме да не работиме. Бараме да не се живее само за работа“, вели млад вработен од Скопје.
Прашањето, всушност, не е само дали Македонија треба да воведе еден продолжен викенд месечно. Прашањето е дали државата конечно ќе почне сериозно да зборува за квалитетот на работниот живот. Не само за минимална плата. Не само за пензии и придонеси. Туку за време. За семејство. За тоа дека човекот не е машина што се исклучува само кога ќе се расипе.
Црна Гора ја отвори темата. Македонија може да ја игнорира, може да ја исмее, а може и да ја стави на маса. Мирно, со пресметки, со разговор меѓу работници, работодавачи и држава.
Зашто еден петок месечно можеби не решава сè. Но кажува многу за тоа колку едно општество го цени човекот што работи.
Б.З.М.
