На шалтерот сè почнува едноставно. „Ми треба кредит“. А потоа доаѓа прашањето што ја сече целата приказна: „Каде сте вработени?“
За оние што немаат редовна плата, тука најчесто почнува нервозата. Не затоа што секој невработен е ризичен клиент, туку затоа што банките најмногу веруваат во редовен прилив. Плата, пензија, договор, закупнина. Нешто што се гледа на сметка и што може да се следи.
Кредит за невработено лице не е невозможна мисија, но не е ни лесна работа. Банките не гледаат само дали некој има работа, туку дали има начин редовно да ја плаќа ратата. Тоа е клучот. Ако нема плата, мора да има друг доказ за приход.
Економистите објаснуваат дека најголемата грешка е кога луѓето мислат дека банката носи одлука според тоа дали некој „изгледа сигурно“. Не. Сè се гледа преку документи.
„Банката не одобрува кредит врз основа на ветување, туку врз основа на прилив. Ако клиентот не е вработен, мора да покаже друг стабилен извор на пари“, велат познавачи на банкарскиот сектор.
Тоа може да биде приход од издавање стан, хонорарна работа, авторски договори, земјоделска дејност, приходи од странство или редовни уплати од сопствен бизнис, дури и ако лицето формално не е вработено. Но, и тука има услов: парите треба да поминуваат преку сметка. Ако некој зема пари „на рака“, за банката тоа речиси како да не постои.
Многумина се изненадуваат кога ќе слушнат дека банката може да побара изводи од сметка за неколку месеци наназад. Не е тоа љубопитност. Така се проверува дали приливите се редовни или случајни. Еден поголем трансфер не значи сигурност. Редовноста значи многу повеќе.
Ако нема сопствен приход, најчесто се оди со жирант или сокредитобарател. Тоа е лицето што со својата плата, пензија или друг стабилен приход ја „потпира“ кредитната способност на невработениот. Во пракса, тоа најчесто е брачен партнер, родител, брат, сестра или друг близок член од семејството.
„Жирантот не е формалност. Тој влегува во обврска. Ако корисникот не плаќа, банката ќе наплати од него“, предупредуваат банкарски експерти.
Тука многу луѓе запираат. И со право. Да се замоли некој да биде жирант не е исто како да се побара услуга за превоз. Тоа е финансиска обврска која може да трае со години.
Друга можност е обезбедување со имот. Ако клиентот има стан, куќа, деловен простор или земјиште, банката може да го земе тоа како гаранција. Но, тоа најчесто важи за поголеми кредити и носи сериозен ризик. Ако ратите не се плаќаат, имотот може да биде активиран како обезбедување. Значи, не е игра.
Познавачите советуваат невработените лица прво да не трчаат по најголем можен кредит, туку да почнат со реална сума. Мал потрошувачки кредит, кредитна картичка со низок лимит или дозволено пречекорување, ако банката го одобри, понекогаш може да биде прв чекор за градење кредитна историја.
Но, има и замки. Брзи кредити, заеми „без многу прашања“, огласи по интернет со пораки дека „сè се средува“. Тука треба да се внимава најмногу. Кога некој ветува пари без проверка, најчесто цената е висока. Камата, трошоци, пенали, ситни букви. А ситните букви најскапо се плаќаат.
„Невработено лице не треба да зема кредит само затоа што некој му го нуди. Треба да знае од кои пари ќе ја плаќа ратата следниот месец, и месецот потоа“, велат економистите.
Најразумниот пат е прво да се среди финансиската слика. Да се прикажат сите приходи преку сметка. Да се намалат постојните долгови. Да се провери дали има доцнења во минатото. Да се разговара со повеќе банки, не само со една. И најважно, да не се крие вистината.
Кредит може да се добие и без класично вработување, но тешко без доказ дека парите редовно влегуваат. Банката не бара приказна. Бара бројки. А бројките, колку и да се суви, на крај решаваат дали ќе има потпис или само учтиво „жалиме, не може“.
Б.З.М.
