Лаптоп, добра интернет-врска и клиент од странство. За многумина тоа веќе не е „работа од соништата“, туку сосема обичен работен ден. Од стан во Аеродром, соба во Битола, кафуле во Охрид или викендичка некаде над Скопје, македонските дигитални работници пишуваат код, прават дизајни, монтираат видеа, водат реклами, средуваат веб-страници, преведуваат, пишуваат текстови и одговараат на пораки за фирми што никогаш не ги виделе во живо.
Прашањето што сите го поставуваат е едноставно: колку навистина заработуваат?
Одговорот не е ист за сите. И тука почнува приказната.
Познавачите на фриленс-пазарот велат дека почетниците најчесто не стартуваат со големи суми. Некој што првпат влегува на платформа, без оценки, без портфолио и без препораки, најчесто зема од 300 до 600 евра месечно, ако воопшто успее да најде редовни ангажмани. И тоа со многу нерви.
„Првите месеци не се за богатење, туку за преживување на пазарот. Таму никој не те чека. Или ќе покажеш што знаеш, или ќе те прескокнат“, велат познавачи на дигиталниот сектор.
Но, кога ќе се фати редот, сликата се менува. Веб-дизајнери, графички дизајнери, луѓе што работат со реклами на социјални мрежи, копирајтери, монтажери на видеа и виртуелни асистенти, ако имаат стабилни клиенти, можат да стигнат до 800, 1.200, па и 1.500 евра месечно. Не секој месец исто. Некогаш има работа преку глава, некогаш нема воопшто. Фриленсот не е државна плата. Денес имаш три проекта, утре клиентот исчезнал.
Најдобро стојат програмерите, девелоперите, специјалистите за корисничко искуство, луѓето што работат автоматизации, сајбер-безбедност, вештачка интелигенција и посериозни дигитални производи. Кај нив сумите лесно одат над 2.000 евра месечно. Искусните, со добри странски клиенти, земаат и 3.000 до 4.000 евра. Има и такви што одат повисоко, но економистите предупредуваат дека не треба од исклучоците да се прави правило.
„Кај нас често се раскажува за некој што земал 5.000 евра од дома, па сите мислат дека тоа е просек. Не е. Тоа се луѓе со години искуство, силно портфолио, јазик, дисциплина и клиенти што плаќаат сериозно“, велат економисти.
Разликата меѓу класична плата и дигитална заработка е голема. На хартија, 1.500 евра звучат одлично. Но од тоа треба да се платат даноци, придонеси ако работникот е регистриран, провизии на платформи, банкарски трошоци, опрема, софтвер, курсеви, струја, интернет. И нема платен одмор. Нема боледување. Нема тринаесетта плата. Ако не работиш, не заработуваш.
Затоа дел од дигиталните работници отвораат фирми или работат преку договори, а дел сè уште се снаоѓаат како знаат и умеат. Економистите велат дека државата мора подобро да го препознае овој пазар, затоа што овие луѓе носат пари од странство, трошат дома и не бараат работно место од никого.
„Ова е извоз на знаење. Не продаваме суровина, не продаваме евтина работна рака во фабрика, туку време, вештина и памет. Проблемот е што системот сè уште ги гледа како нешто споредно“, велат економисти.
Има и друга страна. Не секој што работи на лаптоп заработува добро. Многумина се мачат со евтини клиенти, бескрајни измени, неплатени тест-задачи и конкуренција од целиот свет. Индиец, Србин, Украинец, Филипинец, Македонец, сите се на ист екран. Клиентот гледа цена, оценка и рок. Толку.
Сепак, дигиталната работа веќе не е маргина. За младите што знаат јазици, учат брзо и не се плашат да бараат клиенти, таа станува реална шанса за плата над македонскиот просек. Не преку ноќ. Не со магично „работи од дома и збогати се“. Туку со занает.
А занаетот, како и секогаш, се плаќа. Само што овој пат алатот не е чекан, туку тастатура.
Б.З.М.
