„Ќе почнам од следниот месец“. Така најчесто почнува приказната. Прво е следниот месец, па по Нова година, па кога ќе се покачи платата, па кога ќе се затвори кредитот. И така поминуваат години, а пензијата останува некаде далеку, како туѓ проблем. Само што не е туѓ. Доаѓа побрзо отколку што мислат многумина.
Економистите велат дека најголемата грешка кај штедењето за старост не е во висината на сумата, туку во одложувањето. Луѓето мислат дека треба да имаат големи пари за да почнат. Не треба.
„Подобро е да се тргнат 1.000 денари месечно десет години порано, отколку да се чека идеален момент што најчесто никогаш не доаѓа“, велат финансиски советници.
Најчестиот изговор е: „Немам доволно пари“. Реално, многу семејства навистина живеат тесно. Плати, сметки, кредити, храна, деца, поправки дома. Сè е трошок. Но, експертите посочуваат дека штедењето за пензија не мора да почне со голема сума. Може и со мала. Важно е да стане навика.
„Кога човек ќе чека да му останат пари на крајот од месецот, речиси никогаш нема да останат. Штедењето треба да се третира како сметка што мора да се плати“, велат познавачи на личните финансии.
Друг изговор е дека пензијата е далеку. Овој најмногу го користат младите. На 25 или 30 години, староста изгледа како нешто што им се случува на други луѓе. Но токму тие години се највредни за штедење, затоа што времето работи во корист на оној што почнал порано.
Потоа доаѓа реченицата: „Ќе се потпрам на државната пензија“. Тоа е опасна удобност. Никој не вели дека државната пензија нема да постои, но прашањето е дали ќе биде доволна за животот што човек го очекува. Сметки ќе има и тогаш. Лекови исто. Храна, струја, греење, превоз. Пензионерскиот живот не е бесплатен живот.
„Пензијата треба да се гледа како основа, не како целосно решение. Оној што сака посигурна старост мора сам да направи дополнителен план“, велат економисти.
Има и трет изговор: „Имам време, ќе штедам кога ќе заработувам повеќе“. Тоа звучи логично, ама најчесто не функционира. Кога платата расте, растат и апетитите. Подобар телефон, подобар автомобил, поголем стан, повеќе патувања, повеќе трошоци. Многумина заработуваат повеќе од порано, но пак немаат ништо тргнато на страна.
Затоа финансиските советници препорачуваат едноставно правило: кога ќе порасне приходот, дел од зголемувањето веднаш да оди во штедење. Не целото. Дел. Така човек не чувствува голем удар, а сепак прави нешто паметно за себе.
Чест изговор е и недовербата. „Не верувам во фондови, банки, системи“. И таа недоверба не е падната од небо. Луѓето виделе кризи, инфлација, пропаднати фирми, лоши одлуки. Но, познавачите велат дека недовербата не треба да значи пасивност.
„Ризик има секаде, но најголем ризик е да не се направи ништо. Пари што стојат без план со години ја губат вредноста“, велат финансиски аналитичари.
Проблем е и тоа што за пензија ретко се зборува дома. Се зборува за плата, за рата, за сметка, за одмор, за мајстори. За старост, не. Како да е непријатна тема. А токму затоа многумина се будат предоцна, кога работниот век веќе им е при крај и кога просторот за маневар е мал.
Не мора човек да биде богат за да почне. Не мора ни да знае сложени финансиски термини. Доволно е да ја погледне реалноста без лажење. Колку трошам? Колку можам да тргнам? Каде ми бегаат парите? Дали секој месец купувам нешто што утре нема да ми значи ништо?
Пензијата не доаѓа со фанфари. Еден ден платата престанува, а трошоците продолжуваат. И тогаш сите изговори од младоста звучат евтино. Многу евтино.
Б.З.М.
