Кога ќе се исплати последната рата, човек прво не верува. Навикнат е секој месец да брои, да пресметува, да одложува, да се стиска. Плата стигнува, а дел од неа веќе однапред е заминат. За кредит, за картичка, за дозволен минус, за рата од нешто што одамна веќе не изгледа како добра идеја. И потоа, еден ден, тоа завршува.
Нема повеќе долг. Нема порака од банка. Нема потсетување. Нема „само уште оваа рата“.
За многумина тоа е прво вистинско финансиско олеснување по долго време. Но, економистите предупредуваат дека токму тој момент е ризичен. Не затоа што човек не смее да се почести. Туку затоа што многумина, по излегување од долгови, веднаш влегуваат во нов круг трошење.
„Најчеста грешка е што луѓето ја гледаат ослободената сума како пари за трошење, а не како шанса да изградат сигурност“, велат економисти што работат со лични финансии.
Ако досега секој месец сте плаќале 12.000 денари за рата, по последната уплата тие пари не треба веднаш да исчезнат во ресторани, облека, патување или нов телефон. Барем не целосно. Навиката веќе постои. Сте живееле без тие пари. Прашањето е дали сега ќе ги пуштите да се стопат или ќе ги пренасочите.
Првиот чекор, според финансиските советници, е фонд за итни случаи. Не звучи возбудливо. Нема слика за на социјални мрежи. Нема адреналин. Но, токму тие пари прават разлика кога ќе се расипе автомобилот, ќе дојде повисока сметка, ќе задоцни плата или ќе се појави здравствен трошок.
„Човек без заштеда е секогаш на еден проблем од нов долг“, објаснуваат познавачите.
Препораката е едноставна. Прво да се соберат барем трошоци за еден месец. Потоа за три. Идеално, за шест месеци. За семејство што месечно троши околу 60.000 денари, тоа значи најмалку 180.000 денари сигурносна резерва. Не мора одеднаш. Малку по малку. Како што се плаќала рата, така сега се полни сметка.
Следно е расчистување со старите навики. Долговите ретко настануваат само поради мала плата. Често има и импулсивно трошење, купување на рати без план, користење кредитна картичка како продолжена плата, живеење „до петти“ уште на први во месецот.
Експертите велат дека по излегување од долг треба да се направи нов домашен буџет. Колку влегува, колку излегува, колку мора да се тргне на страна. Ако тоа не се запише, парите ќе се изгубат.
„Парите без задача секогаш наоѓаат каде да заминат“, велат финансиски аналитичари.
По фондот за итни случаи, доаѓаат поголемите цели. Учество за стан. Образование за децата. Поправка на домот. Пензија. Мал бизнис. Инвестирање. Секоја цел треба да има рок и сума. Не „ќе штедам колку можам“, туку „ќе тргам по 8.000 денари месечно за ова“. Разликата е голема.
Тука доаѓа и прашањето за инвестирање. Економистите велат дека човек не треба да влегува во инвестиции што не ги разбира. Ако не знае како работи берза, фонд, обврзница или осигурување, прво треба да научи. Брзата добивка често е само друго име за брз проблем.
„Најлошо е кога човек излегол од долг, па од желба брзо да напредува влегува во ризик што не го разбира“, предупредуваат експерти.
Тоа не значи дека треба да се живее во страв. Напротив. Излегувањето од долг е добра причина за мала награда. Вечера, краток одмор, нешто што долго се одложувало. Но, со мерка. Наградата не смее да стане нова рата.
На крајот, најважно е да не се заборави чувството од периодот кога секој месец бил тежок. Токму тоа чувство треба да биде потсетник. Не за паника, туку за ред.
Долгот завршил. Сега почнува потешкиот дел. Да не се вратите таму.
Б.З.М.
