Македонската нива сè уште се работи, ама сè почесто зад неа стои истиот човек, истата фамилија и истиот трактор што одамна требало да биде во пензија. Земјата ја има. Површините не се мали. Но луѓето што живеат само од земјоделство ги има сè помалку, а механизацијата со која се ора, сее и жнее во голем дел е стара, скапа за одржување и ризична за работа.
Официјалната статистика покажува дека во 2025 година во земјава се регистрирани 504.478 хектари обработлива површина. Од нив, ораниците и бавчите зафаќаат 406.221 хектар. Значи, нива има. И тоа многу. Но зад тие хектари стои земјоделство кое тешко се обновува.
Според структурното истражување од 2016 година, во Македонија биле евидентирани 178.125 земјоделски стопанства, кои користеле 320.738 хектари земјоделско земјиште. Повеќе од 60 проценти од нив користеле до еден хектар земја. Тоа е клучната бројка. Не затоа што е мала на хартија, туку затоа што со еден хектар тешко се купува нов трактор, приколка, прскалка, плуг, сеалка и гориво за цела сезона.
„Македонското земјоделство е расцепкано. Имаме многу мали земјоделски стопанства, мал приход по стопанство и високи трошоци за механизација. Во такви услови модернизацијата оди бавно, а не затоа што земјоделците не сакаат да работат“, велат економисти кои го следат аграрниот сектор.
Сликата на терен е позната. Трактор стар дваесетина години, некогаш и повеќе. Еднаш менуван мотор, двапати пумпа, гуми „ќе издржат уште оваа сезона“, а делови се бараат од мајстор до мајстор. Машината оди, ама троши. Работи, ама знае да застане баш кога не треба. Во сеидба, во жетва, пред дожд. Тогаш е најскапо.
Во националните земјоделски документи одамна е нотирано дека проблемот не е само бројот на машини, туку и нивната старост. Податоците покажуваат 92.708 трактори и 1.797 комбајни, а околу 70 проценти од тракторите и комбајните биле постари од 20 години. Тоа не е ситница. Стара машина значи поголема потрошувачка, повеќе дефекти, послаба безбедност и повеќе изгубено време.
„Кога тракторот е стар, трошокот не завршува со нафта. Имате поправки, застои, послаба прецизност и поголем ризик. На крај, производот излегува поскап уште пред да стигне на пазар“, објаснуваат познавачите.
Државните субвенции помагаат, но не го решаваат целиот проблем. Малите земјоделски стопанства често ги користат парите за да ја затворат сезоната, не за сериозна инвестиција. Семе, ѓубриво, заштита, гориво, работна рака. Сè е поскапено. Нов трактор, за многумина, останува желба.
Затоа економистите сè почесто зборуваат за здружување. Не секој да купува сè, туку машините да се користат заеднички, преку задруги, машински прстени или изнајмување. Така трошокот се дели, а машината не стои под стреа поголем дел од годината.
„Нема економска логика секое мало земјоделско стопанство да купува скапа машина што ќе ја користи дваесетина дена годишно. Логиката е машината да работи повеќе, а трошокот да се дели“, велат аналитичарите.
Во меѓувреме, селото си ја турка сезоната. Кој има машина, ора и за себе и за соседот. Кој нема, чека ред. Кој има син или внук да помогне, има среќа. Кој нема, плаќа. И тоа не е мала ставка, особено кога цената на производот на крајот не ја диктира земјоделецот, туку пазарот.
Најтешко им е на малите производители. Тие се доволно големи за да имаат трошоци, а премали за да можат лесно да инвестираат. Еден дефект на трактор може да им ја изеде заработката од цела парцела. Една лоша сезона може да ги натера следната година да се откажат од дел од земјата.
Нивите ќе се изораат. Прашањето е колку ќе чини тоа, кој ќе остане да ги работи и дали следната генерација ќе наследи земјоделство или само стар трактор под стреа.
Б.З.М.
