Многу граѓани имаат чувство дека месечната плата денес трае пократко отколку пред една година. Иако номиналните плати растат, многумина велат дека на крајот од месецот им остануваат помалку пари.
Причината не е само висината на платата. Причината е што голем број производи и услуги продолжуваат да поскапуваат.
Инфлацијата повторно забрза
Според последните податоци на Државниот завод за статистика, потрошувачките цени во април 2026 година биле 5,7% повисоки отколку една година претходно. На месечно ниво, инфлацијата изнесувала 1,3%.
Тоа значи дека семејство кое лани трошело 60.000 денари за истиот начин на живот, денес теоретски треба да издвојува повеќе од 63.000 денари.
Најголемиот удар дојде од транспортот
Најголем месечен раст е регистриран кај транспортот – дури 10,1% во однос на претходниот месец. Покрај тоа, раст има и кај:
- храната и безалкохолните пијалаци (+0,7%);
- рестораните и угостителството (+0,4%);
- домувањето, водата, електричната енергија и гас (+0,3%);
- здравството (+0,3%).
Тоа практично значи дека најголемиот дел од трошоците што не можат лесно да се избегнат продолжуваат да растат.
Колку повеќе плаќа едно семејство?
Да земеме пример на четиричлено семејство со следните месечни трошоци:
| Категорија | Лани | Денес |
|---|---|---|
| Храна | 28.000 ден. | 29.960 ден. |
| Гориво | 8.000 ден. | 8.808 ден. |
| Сметки | 9.000 ден. | 9.270 ден. |
| Ресторани и кафе | 5.000 ден. | 5.020 ден. |
Само кај овие четири категории, месечниот буџет може да биде повисок за неколку илјади денари, без семејството да троши повеќе отколку порано.
Зошто имаме чувство дека сè е поскапо?
Економистите објаснуваат дека луѓето најсилно ги чувствуваат поскапувањата кај производите што ги купуваат секој ден.
Ако телевизорот поскапи за 5%, тоа ретко кој ќе го забележи, бидејќи не се купува секој месец.
Но ако лебот, млекото, горивото и кафето поскапуваат, тоа директно се чувствува во домашниот буџет.
Затоа субјективното чувство за инфлација често е повисоко од официјалната стапка.
Што може да се очекува?
Народната банка неодамна ја зголеми основната каматна стапка на 4,25%, со цел да го ограничи инфлаторниот притисок и да ја задржи ценовната стабилност. Повисоките каматни стапки вообичаено ја намалуваат потрошувачката и кредитната активност, но ефектот врз цените се чувствува со задоцнување.
Тоа значи дека не треба да се очекува брзо враќање на цените на старото ниво.
Како да го заштитите буџетот?
Во период на повисока инфлација, финансиските советници најчесто препорачуваат:
- да се следат месечните трошоци;
- да се избегнуваат непланирани купувања;
- да се споредуваат цени;
- да се создава фонд за непредвидени ситуации;
- внимателно да се користат кредити со променлива камата.
Инфлацијата не значи само дека производите се поскапи. Таа значи дека секој денар што го заработуваме вреди помалку ако приходите не растат со исто темпо.
Затоа денес повеќе од кога било е важно не само колку заработуваме, туку и како ги трошиме парите. Бројките покажуваат дека цените продолжуваат да растат.
Прашањето е дали растот на приходите ќе успее да го следи тоа темпо.
Б.С.
