На прв поглед звучи нелогично. Ако граѓаните имаат повеќе пари во банките, зошто истовремено земаат сè повеќе кредити? Но токму тоа денес се случува во Македонија.
Банкарскиот сектор бележи раст и кај депозитите и кај кредитите, што покажува дека финансиската слика на домаќинствата станува сè покомплексна.
Парите во банките растат
Податоците на Народната банка покажуваат дека депозитите на домаќинствата продолжуваат да растат и претставуваат еден од главните извори на финансирање на банкарскиот систем. Истовремено, банките располагаат со висока ликвидност, а довербата на граѓаните во банкарскиот систем останува стабилна.
Тоа значи дека сè повеќе луѓе штедат. Но тоа не е целата приказна.
Истовремено растат и кредитите
Во исто време, задолженоста на домаќинствата достигнува нови највисоки нивоа. Според достапните податоци, долгот на домаќинствата продолжува да расте и во 2026 година, а кредитите сочинуваат околу 26,7% од БДП.
Тоа значи дека истовремено има повеќе депозити, има повеќе кредити, има повеќе ликвидност, но и повеќе обврски.
Како е можно и едното и другото?
Одговорот е едноставен. Не штедат и не позајмуваат исти луѓе. Во пракса се создаваат две различни групи.
Првата група
Луѓе кои имаат стабилни приходи, можат да издвојуваат заштеда, ги користат повисоките депозитни камати и градат финансиска резерва.
Втората група
Луѓе кои имаат повисоки месечни трошоци, купуваат стан или автомобил, користат потрошувачки кредити, позајмуваат за ликвидност.
Токму затоа истовремено можат да растат и депозитите и кредитите.
Повисоките камати ја менуваат сликата
Во јуни 2026 година Народната банка ја зголеми основната каматна стапка на 4,25%, наведувајќи дека инфлацијата и натаму бара претпазлива монетарна политика.
Тоа има двоен ефект.
Од една страна депозитите стануваат попривлечни, штедењето повторно добива смисла.
Од друга страна новите кредити стануваат поскапи, а месечните рати можат да бидат повисоки.
Што најмногу финансираат граѓаните?
Банките и понатаму најчесто одобруваат кредити за:
- купување стан;
- реновирање;
- автомобил;
- потрошувачки потреби;
- рефинансирање на постојни долгови.
Во услови на повисоки цени, дел од домаќинствата веќе не позајмуваат само за инвестиција, туку и за да го одржат истиот животен стандард.
Што значи ова за економијата?
Растот на депозитите е позитивен сигнал. Тој покажува доверба во банкарскиот систем и поголема финансиска дисциплина кај дел од населението.
Но растот на задолжувањето предупредува дека многу домаќинства сè уште се потпираат на кредити за да ги реализираат своите планови или да го одржат тековниот буџет.
Затоа бројките треба да се читаат заедно.
Само растот на депозитите не значи дека сите живеат подобро. Исто како што растот на кредитите не значи автоматски финансиски проблем.
Вистината е некаде помеѓу.
Македонија денес живее еден интересен финансиски парадокс. Од една страна, никогаш немало толку многу пари во банките. Од друга страна, никогаш немало толку голема потреба од кредити.
Тоа покажува дека економијата расте, но и дека разликите меѓу домаќинствата стануваат сè поизразени.
Едни создаваат заштеда, други создаваат долг.
А вистинскиот предизвик за секое семејство не е само колку заработува, туку дали успева да создаде рамнотежа помеѓу штедењето и задолжувањето.
Б.С.
