На прв поглед изгледа како стара селска работа: сливи на решетка, јаболка исечени на тенки кругови, круши што полека ја губат водата и го задржуваат вкусот. Но зад таа слика денес има сè повеќе бизнис. Сушењето овошје, велат познавачите на агросекторот, веќе не е само начин да не пропадне родот, туку можност за мала семејна фирма, дополнителен приход, па дури и извоз.
Во време кога земјоделците често се жалат дека свежото овошје тешко се продава, дека цените паѓаат токму кога родот е најголем, сушењето се наметнува како спас. Не мора секоја слива веднаш да заврши на пазар. Не мора секое јаболко да се продаде за ситни пари. Дел од родот може да се преработи, да се спакува, да добие етикета и да чека купувач со месеци.
„Свежото овошје има рок од неколку дена, сушеното има рок од неколку месеци. Тука е разликата меѓу брза продажба и вистинска заработка“, објаснуваат економисти кои ги следат малите земјоделски бизниси.
Најголемата предност, според нив, е што почетокот не бара огромна фабрика. За помал обем доволна е добра сушара, чист простор, квалитетно пакување и дисциплина во производството. Се разбира, ако производот оди во продажба, мора да се почитуваат правилата за храна, декларации и хигиена. Тука нема импровизација. Купувачот можеби сака домашен производ, но не сака неуреден производ.
И токму тука многумина ја гледаат шансата. Македонија има овошје, има сончеви региони, има луѓе што знаат да работат земја. Но долго време голем дел од вредноста остануваше во суровината. Се продава гајба јаболка, а не готов производ. Се продава род, а не бренд. Со сушење, приказната се менува.
„Кога земјоделецот продава свежа слива, тој продава суровина. Кога продава сушена слива во убаво пакување, продава производ“, велат познавачи на пазарот.
Побарувачката не доаѓа само од домаќинства. Сушено овошје бараат продавници за здрава храна, ресторани, слаткарници, пекарници, хотели, па и компании што подготвуваат подароци за празници. Малите пакувања од 100 или 200 грама се полесни за продажба, а мешавините со сушени јаболка, сливи, кајсии, круши или аронија може да донесат повисока цена од класичната продажба на големо.
Народски кажано, не е исто да продадеш вреќа овошје и кесичка со приказна.
Сепак, експертите предупредуваат дека ова не е лесна заработка преку ноќ. Квалитетот мора да биде ист секојпат. Овошјето треба да биде добро одбрано, правилно исечено, сушено на соодветна температура и чувано во услови што не дозволуваат влага. Една лоша серија може да ја расипе довербата побрзо отколку што се гради.
„На пазарот има место, но нема место за несериозност. Оној што мисли дека може да исуши што било и само да стави цена, брзо ќе се разочара“, велат агроекономисти.
Дополнителна шанса се гледа и во отпадот што досега се фрлаше. Овошје што не е доволно убаво за тезга, но е здраво и вкусно, може да се искористи за сушење, чаеви, прашоци, гранола смеси или додатоци за колачи. Така се намалува загубата, а се зголемува вредноста на родот.
Производителите што веќе размислуваат во оваа насока велат дека најтешко е да се направи првиот чекор. Да се купи опрема, да се најде пакување, да се среди документацијата, да се излезе пред купувачи. После тоа, велат, работата сама покажува каде има пазар.
Сушењето овошје нема да го замени класичното земјоделство. Но може да му даде втор живот. Наместо родот да се продава набрзина, под притисок и по ниска цена, дел од него може да се претвори во производ што стои на полица и носи поголема вредност.
А тоа за многу семејства може да биде разликата меѓу „не се исплати“ и „ајде, има нешто од ова“.
Б.З.М.
