Бакшишот, онаа банкнота што срамежливо се остава под чашата, наскоро би можел да добие свое место и на фискалната сметка. Наместо „остави нешто за келнерот“, гостите би можеле да добијат јасна ставка на сметката, доброволна напојница, внесена во систем, видлива за газдата, за работникот и за даночните власти.
Идејата не е нова, но повторно се враќа во угостителските кругови во регионот. Причината е проста. Се плаќа сè повеќе со картичка, а бакшишот остана заробен во старите навики. Кога гостин плаќа во готово, лесно е. Сметката е 1.800 денари, остава 2.000 и заминува. Но кога плаќа со картичка, келнерот често останува без ништо.
„Готовината се намалува, а со тоа се намалува и бакшишот. За многу работници во угостителството тоа не е ситница, туку дел од месечниот приход“, велат економисти кои ја следат состојбата во услужните дејности.
Угостителите, пак, сметаат дека напојницата треба да се внесе во легални текови, но без да се претвори во нов товар. Според нив, бакшишот мора да остане доброволен. Не смее да стане скриена обврска за гостинот, ниту нова ставка со која ресторанот ќе си ја покрива ниската плата на персоналот.
Тука е и главната дилема. Дали бакшишот на фискална сметка ќе значи поголема сигурност за келнерите или само уште една контрола врз парите што досега им остануваа директно во џеб?
„Ако напојницата се оданочува како редовен приход, работникот може да добие помалку од она што гостинот мислел дека му го остава. Затоа моделот мора да биде внимателен“, предупредуваат даночни познавачи.
Во пракса, најчесто се спомнува решение во кое гостите би можеле сами да изберат дали ќе остават бакшиш и колку. На пример, на сметката или на терминалот за плаќање да има опција за 5, 10 или 15 проценти, но и можност гостинот да внесе друг износ. Така функционираат дел од системите во други земји, особено во објекти каде што безготовинското плаќање одамна стана правило.
Но, балканската навика е поинаква. Кај нас бакшишот често е личен однос. Гостинот го остава затоа што келнерот бил брз, љубезен, затоа што ја запомнил нарачката, затоа што донел уште една чаша вода без да му се каже. Тоа е ситен гест, ама не е без значење.
Келнерите со кои разговараат угостителските здруженија најмногу се плашат од две работи. Прво, дека парите ќе влезат во каса, а потоа нема рамномерно да им бидат исплатени. Второ, дека газдите ќе почнат да го пресметуваат бакшишот како дел од платата.
„Бакшишот не смее да биде замена за плата. Тој е награда за услуга, а не начин работодавецот да заштеди на работникот“, велат синдикални претставници од услужниот сектор.
Економистите посочуваат дека државата, ако веќе сака да го внесе бакшишот во систем, треба јасно да одреди праг до кој напојницата нема да се оданочува или ќе се третира поволно. Во спротивно, велат тие, ќе се случи спротивното од посакуваното. Гостите ќе продолжат да оставаат пари на маса, келнерите ќе молчат, а фискалниот систем ќе гледа само дел од прометот.
За рестораните, ваквото решение може да биде и предност. Полесно ќе ги задржат работниците, особено во време кога келнери, готвачи и шанкери недостигаат насекаде. Во сезона, добар работник заминува таму каде што има подобра плата, подобар бакшиш и помалку нервози.
Гостите, пак, ќе мора да се навикнат дека прашањето „дали оставате бакшиш“ може да се појави на екранот од терминалот. Некому тоа ќе му биде нормално. Некому непријатно. Особено ако келнерот стои до масата и чека.
На крај, сè ќе зависи од правилата. Ако напојницата биде доброволна, јасна и заштитена за работникот, системот може да донесе ред. Ако стане уште една бирократска ставка, бакшишот пак ќе заврши таму каде што отсекогаш бил. Под тацната, во рака, тивко. Како договор меѓу гостин и келнер.
Б.З.М.
