Сладолед од ванила, а ванила никаде. На хартија звучи како ситна финта, ама за купувачот што плаќа поскапо мислејќи дека зема производ со вистинска ванила, тоа веќе не е само прашање на вкус. Тоа е прашање на доверба.
Потрошувачките проверки покажуваат дека секој петти сладолед што се продава како ванила воопшто не содржи вистинска ванила. Наместо тоа, во дел од производите се користат ароми, синтетички ванилин или други замени кои треба да го погодат препознатливиот мирис и вкус. На јазик, за многумина можеби нема голема разлика. Но, на декларацијата има.
Токму таму, на ситните букви, најчесто се крие целата приказна.
„Купувачот мора да прави разлика меѓу сладолед со ванила и сладолед со вкус на ванила. Тоа не е исто. Ако пишува само арома или вкус, тоа најчесто значи дека во производот нема вистинска ванила“, велат технолози за храна.
Проблемот е што голем дел од граѓаните не ги читаат декларациите. Во маркет се гледа цената, големината на пакувањето, брендот, можеби сликата на кутијата. Ако на предната страна има цвет од ванила, жолт кремаст сладолед и големи букви „ванила“, ретко кој ќе го сврти пакувањето за да види што навистина има внатре.
А таму може да стои сосема друга приказна. „Арома на ванила“, „природна арома“, „ванилин“, „арома идентична на природната“. За просечен купувач, ова звучи исто. За прехранбените експерти, не е исто.
„Вистинската ванила е скапа суровина. Производителите бараат начин да ја намалат цената, особено кај масовното производство. Но, ако се користи замена, тоа мора јасно да се каже. Не смее купувачот да биде доведен во заблуда“, објаснуваат познавачи на прехранбената индустрија.
Ванилата е една од најскапите зачини во светот. Нејзиното производство е бавно, зависно од клима, рачна работа и ограничени количини. Затоа и вистинскиот екстракт од ванила чини многу повеќе од синтетичките ароми. Во индустријата тоа значи едно: кој користи вистинска ванила, има повисок трошок. Кој користи арома, добива поевтин производ.
Но, на рафтот често сите изгледаат слично.
Економистите велат дека токму тука се создава проблемот. Купувачот не секогаш плаќа пониска цена за производ со замена. Понекогаш производот се продава како „премиум“, со убава амбалажа и внимателно избрани зборови, иако составот не го оправдува впечатокот.
„Ако производот е евтин и јасно пишува дека е со арома, тоа е избор на купувачот. Но, ако маркетингот го продава како нешто подобро, а составот кажува друго, тогаш тоа е манипулација“, велат економисти.
Во летните месеци, кога сладоледот се купува секојдневно, ваквите разлики стануваат уште поважни. Родители земаат пакувања за дома, деца избираат според вкус, а семејствата сè почесто гледаат да поминат поевтино. Никој не очекува луксуз во обично пластично пакување од замрзнувач. Но, очекува барем тоа што пишува на него да биде точно.
Прехранбените експерти советуваат да се чита составот, а не само предната страна на пакувањето. Ако во листата на состојки има „екстракт од ванила“, „мелена ванила“ или „семе од ванила“, тогаш производот навистина содржи ванила. Ако стои само „арома“, тогаш станува збор за вкус што ја имитира ванилата.
И тоа не значи дека производот автоматски е опасен. Не е тоа поентата. Поентата е дека не е исто.
„Проблемот не е во тоа што постојат ароми. Тие се дозволени и се користат во многу производи. Проблемот е кога потрошувачот мисли дека купува едно, а всушност добива друго“, велат експерти за безбедност на храна.
На крај, изборот останува кај купувачот. Некој ќе рече дека сладолед е сладолед, важно е да е ладен и сладок. И тоа е разбирливо. Но, кога веќе се плаќа за ванила, фер е во кутијата да има ванила.
Барем малку. Не само слика на пакувањето.
Б.З.М.
