На прв поглед бројките изгледаат контрадикторно. Од една страна, банките секој квартал објавуваат раст на депозитите на населението, а од друга страна голем дел од граѓаните велат дека животот станува сè поскап и дека на крајот од месецот остануваат со сè помалку пари. Како е можно банкарските штедни влогови да растат, а истовремено многу семејства да чувствуваат финансиски притисок?
Податоците покажуваат дека македонскиот банкарски сектор продолжува да расте. На крајот на 2024 година вкупната актива на банките достигна околу 949 милијарди денари, додека вкупните кредити изнесуваа 576 милијарди денари. Домашните банки и понатаму се финансираат претежно од депозитите на населението, кои претставуваат повеќе од 60% од нивната депозитна база, што ја прави Македонија една од земјите со традиционален банкарски модел во регионот.
Истовремено, депозитите продолжуваат да растат со солидно темпо. Според достапните податоци, годишниот раст на вкупните депозити на почетокот на 2026 година изнесувал околу 10,5%, што покажува дека граѓаните и компаниите сè уште значителен дел од своите средства ги чуваат во банките.
Но ова не значи дека сите граѓани имаат повеќе пари. Напротив. Банкарите објаснуваат дека растот на депозитите не е рамномерно распределен. Дел од населението успева да акумулира значителни заштеди, додека голем број домаќинства живеат од плата до плата и речиси немаат простор за штедење. Просечните бројки затоа создаваат впечаток дека сите штедат повеќе, иако реалноста е многу поразлична.
Дополнителен фактор се и повисоките каматни стапки во последните две години. Народната банка ја задржува рестриктивната монетарна политика поради инфлаторните ризици, што ги направи штедните производи повторно поатрактивни за граѓаните кои располагаат со слободни средства. Дел од парите кои претходно завршуваа во готовина или други вложувања повторно се вратија во банките.
Економистите предупредуваат дека токму тука се гледа една од најголемите промени во македонската економија. Од една страна, банкарскиот систем останува стабилен и ликвиден, со постојан раст на депозитите и кредитната активност. Од друга страна, растат разликите меѓу домаќинствата. Едни успеваат да создадат нови заштеди, а други сè почесто ги трошат резервите за да ги покријат секојдневните трошоци.
Затоа растот на депозитите не треба автоматски да се толкува како доказ дека сите живеат подобро. Тој покажува дека во економијата има повеќе средства, но не и дека тие се распределени рамномерно. Вистинската слика се добива дури кога статистиката ќе се спореди со куповната моќ, инфлацијата, растот на платите и трошоците за живот – а токму таму многу македонски семејства и понатаму чувствуваат силен притисок.
С.Б.
