Шест илјади денари месечно не се мала сума. За некого тоа е половина рата за кредит, за друг сметка за струја и телефон, за трет резервна гума кога ќе пукне семејниот буџет. Но, економистите велат дека овие пари најчесто не исчезнуваат од една голема грешка, туку од десетина мали навики што речиси никој не ги брои.
Кафе на пат кон работа. Сендвич затоа што дома немало време. Такси „само денес“. Уште една претплата што никој не ја користи. Малку поскап пакет за интернет, затоа што „не е страшно“. И така, ден по ден, парите си одат.
„Кај најголем дел од домаќинствата нема контрола на ситните трошоци. Луѓето знаат колку им е ратата за кредит, ама не знаат колку пари им одат на грицки, достава, кафе и импулсивни купувања“, велат економисти кои работат со семејни буџети.
Првата работа, според нив, не е штедење, туку броење. Еден месец, без лажење. Се запишува сè. Леб, млеко, гориво, цигари, кафе, лекови, достава, играчка за дете, батерии, паркинг. Сè. Дури тогаш се гледа каде навистина протекуваат парите.
Најбрза заштеда, велат финансиски советници, најчесто се прави кај храната. Не со гладување, туку со план. Ако семејството оди во маркет без список, речиси секогаш купува повеќе. Акции, две за едно, нешто „да има дома“. На крај, половина завршува заборавено во фрижидер.
„Кога се купува со список и однапред испланирани оброци за три до четири дена, заштедата може да биде од 2.000 до 3.000 денари месечно, без да се намали квалитетот на исхраната“, велат познавачи на потрошувачките навики.
Второ место се малите дневни трошоци. Едно кафе од 80 денари секој работен ден е околу 1.700 денари месечно. Ако на тоа се додаде сендвич, сок или некоја ситница од пекара, лесно се стигнува до 4.000 денари. Не значи дека човек треба да се откаже од сè. Но, две кафиња помалку неделно и појадок понесен од дома веќе прават разлика.
Третиот простор за заштеда се претплатите. Телефонски пакети, интернет, телевизија, апликации, филмски платформи, облак, музика. Многу семејства плаќаат услуги што ги користат ретко или воопшто не ги користат.
„Еднаш на шест месеци треба да се прегледаат сите претплати. Ако нешто не е употребено последните 30 дена, голема е шансата дека не ви треба“, велат банкарски советници.
Тука може да се најдат уште 500, 800, понекогаш и 1.500 денари месечно. Не изгледа многу, ама тоа е токму поентата. Штедењето не секогаш изгледа спектакуларно.
Има простор и кај струјата. Машина навечер, исклучување бојлер кога не е потребен, помалку греење или ладење кога дома нема никој, лед сијалици, полначи извадени од штекер. Сами по себе, овие работи не прават чудо. Заедно, можат да симнат неколку стотини денари од сметката.
Кај превозот, економистите советуваат да се пресмета реално. Ако автомобилот се користи за кратки релации, трошокот не е само гориво. Има паркинг, масло, гуми, сервис, нерви. Пешачење два до три пати неделно или комбинирање со автобус може да спаси уште 1.000 до 2.000 денари месечно.
Најважно, сепак, е заштедата да не остане „што ќе остане на крај“. Затоа што најчесто не останува ништо. Финансиските советници препорачуваат обратен редослед.
„Кога ќе легне плата, прво се тргаат парите за штедење. Дури потоа се троши. Ако чекате да видите што ќе остане, нема да остане“, велат тие.
За почеток, тие 6.000 денари може да се поделат на три дела. Две илјади од храна и купување со список. Две илјади од кафе, достава и ситни дневни трошоци. Две илјади од претплати, струја и превоз. Не боли одеднаш. Не бара херојство. Бара ред.
А кога на сметка ќе останат 6.000 денари повеќе, човек првпат гледа дека проблемот не бил само во платата. Дел од проблемот бил и во тоа што парите заминувале незабележано, по малку, секој ден.
Б.З.М.
