Македонските компании сè погласно велат дека не можат да најдат работници. Од градежништво и транспорт до угостителство и трговија, огласите стојат со недели, а дел од работодавачите веќе отворено зборуваат за увоз на работна сила.
На прв поглед тоа изгледа нелогично. Како е можно фирмите да бараат луѓе, а државата и понатаму да има десетици илјади невработени?
Последните податоци покажуваат дека во првиот квартал од 2026 година во Македонија имало околу 707.000 вработени лица, додека бројот на невработени бил околу 90.500 лица. Стапката на невработеност изнесувала 11,3 проценти.
Во исто време, Државниот завод за статистика регистрирал стапка на слободни работни места од 2,07 проценти, а најбарани биле работниците во услужните дејности и продажбата. Само во четвртиот квартал од 2025 година биле евидентирани над 2.300 слободни позиции за продавачи и услужни работници.
Тоа значи дека на пазарот истовремено постојат и невработени луѓе и компании кои не можат да најдат кадар.
Економистите ова го нарекуваат структурен јаз на пазарот на труд. Со други зборови, не недостигаат само луѓе, туку недостигаат луѓе со одредени знаења, искуство или подготвеност да работат во професии каде побарувачката е најголема.
Проблемот дополнително се продлабочува со иселувањето. Во последната деценија голем дел од квалификуваната работна сила замина во Германија, Австрија, Словенија и Хрватска. Особено се чувствува недостиг кај возачи, мајстори, заварувачи, готвачи, медицински сестри и технички кадар.
Меѓународните институции веќе предупредуваат дека демографските движења ќе стануваат сè поголем економски проблем. ММФ годинава оцени дека високото иселување, особено на младите, долгорочно ќе влијае врз потенцијалот за економски раст на земјата.
Во меѓувреме растат и платите. Просечната нето-плата во март 2026 година достигна 48.433 денари, што е за 8,2 проценти повеќе во споредба со истиот период лани.
Но растот на платите не секогаш е доволен за да ги задржи работниците.
Работодавачите велат дека денес не се натпреваруваат само со другите компании во Македонија. Тие се натпреваруваат со понудите од цела Европа. Кога еден возач или готвач може да заработи двојно или тројно повеќе во странство, домашните фирми тешко можат да останат конкурентни.
Поради тоа дел од компаниите веќе почнаа да разгледуваат ангажирање работници од Непал, Индија, Бангладеш и други азиски земји, по примерот на државите од регионот кои веќе се соочуваат со хроничен недостиг на работна сила.
Парадоксот е очигледен. Македонија сè уште има невработени луѓе, но истовремено има и сè повеќе работни места кои нема кој да ги пополни.
Прашањето повеќе не е дали има работа. Прашањето е дали има доволно луѓе што сакаат и можат да ја работат.
С.Б.
