Жештината не чука на врата. Таа влегува без прашање. Станот се претвора во рерна уште пред пладне, а климата станува најдобар пријател… и најголем непријател на сметката за струја. Дилемата е проста: или ќе се ладиш, или ќе плаќаш. Ама, не мора баш така.
Во скопските станови, особено во згради со лоша изолација, температурата лесно оди над 30 степени. Бетон, стакло, покриви што „горат“. И тука почнуваат грешките. Луѓето ја вклучуваат климата на максимум, ја оставаат да работи со часови, а прозорците – полуотворени. Резултатот? Ни ладно, ни евтино.
Познавачите велат дека најголемата грешка е што се реагира доцна. Станот веќе е загреан, ѕидовите „држат“ топлина, мебелот исто. Тогаш климата работи двојно повеќе за да го симне тоа што можело да се спречи многу порано.
Затоа првото правило е едноставно: не дозволувај станот да се загрее.
Утрото е клучно. Рано проветрување, додека воздухот надвор е сè уште свеж. Прозорци широко отворени, барем 20 минути. После тоа – затворање. И тоа не само на прозорци, туку и на ролетни, завеси, што било што може да ја спречи сончевата светлина да влезе директно. Секој зрак што влегува, ја крева температурата.
Многумина го потценуваат ова. А всушност, добро затворен стан преку ден значи неколку степени помалку без да се потроши ни денар струја.
Следно – климата. Не мора да работи на 18 степени за да се почувствува разлика. Напротив. Кога се поставува на 24 или 25 степени, потрошувачката е значително помала, а разликата во комфор речиси и не се чувствува. Проблемот е психолошки – луѓето сакаат „да удри студено“. Но телото не бара толку.
И уште нешто што често се игнорира: климата не треба да се гаси и пали постојано. Подобро е да работи континуирано на умерена температура, отколку да се вклучува на максимум секојпат кога ќе стане неподносливо. Токму тие „удари“ ја прават сметката повисока.
Вентилаторите се стара, но потценета приказна. Не ладат воздух, ама го движат. А тоа е доволно за телото да се чувствува попријатно. Комбинација од вентилатор и клима на повисока температура често дава подобар ефект отколку клима сама на минимум.
Во некои станови, особено на последен кат, проблемот е посериозен. Таму топлината доаѓа одозгора. Ако нема изолација, секое ладење е борба. Луѓето ставаат дополнителни фолии на прозорци, рефлектирачки материјали, па дури и импровизирани сенки на тераси. Не изгледа убаво, ама прави разлика.
Има и мали трикови што звучат банално, ама функционираат. Исклучување на непотребни уреди. Секој телевизор, компјутер, па дури и сијалица, додава топлина. Готвење навечер наместо преку ден. Помалку „оган“ во кујна значи помалку топлина во станот.
Некои одат и чекор понатаму. Влажни пешкири пред прозорец, сад со мраз пред вентилатор. Не се чудо решение, ама краткорочно помагаат. Барем додека не падне сонцето.
А навечер, повторно истото. Отворање, проветрување, ладење на ѕидовите. Станот треба да „дише“ кога надвор е поладно. Ако се пропушти тоа, следниот ден почнува од полоша позиција.
Сметките за струја летно време не растат случајно. Растат од навики. Од тоа како се користи просторот, кога се отвораат прозорци, како се користи климата. Не е само до уредите, туку до начинот на живеење.
И да, климата ќе остане неизбежна. Но разликата меѓу паметно користење и панично ладење знае да биде неколку илјади денари на крајот на месецот.
Б.З.М.
