Нова зграда, свежа фасада, сјајни ходници, лифт што мириса на ново и рекламен флаер со зборови како „модерно“, „квалитетно“ и „енергетски ефикасно“. А потоа, по две или три зими, почнува вистинската слика. Влага околу прозорците, напукната фасада, плочки што се одлепуваат во влезот, вода во подрумот, гаража што прокиснува, врати што не дихтуваат. Станарите тогаш сфаќаат дека купиле нов стан, но не и нова сигурност.
Градежни експерти велат дека проблемот не е само во брзото градење, туку и во агресивното кратење на трошоците. Се штеди таму каде што купувачот најтешко гледа. Во изолација, во хидроизолација, во лепак, во цевки, во профили, во завршни слоеви. На око, сè изгледа средено. На прва прошетка низ станот нема драма. Ѕидовите се бели, паркетот светка, купатилото е ново. Но, материјалот си го покажува лицето подоцна.
„Најскапите дефекти не се гледаат при купување. Тие излегуваат по првата поголема зима, по неколку дождови или кога зградата ќе почне нормално да се користи“, велат познавачи на градежниот сектор.
Според нив, дел од инвеститорите работат коректно и не треба целиот пазар да се става во ист кош. Но, притисокот за поголема заработка, високите цени на земјиштето, поскапата работна рака и трката за побрза продажба создаваат простор за компромиси. А тие компромиси најчесто не ги плаќа инвеститорот. Ги плаќа станарот.
Економистите посочуваат дека квадратот во големите градови одамна не ја следи само реалната вредност на градбата, туку и очекувањата на пазарот. Кога побарувачката е силна, квалитетот потешко се казнува.
„Купувачот често нема доволно информации. Тој гледа локација, цена, распоред и рок за вселување. Ретко кој може сам да процени каков материјал е вграден, колку е добра изолацијата или дали хидроизолацијата е направена како што треба“, објаснуваат економистите.
Најмногу поплаки, според луѓе што работат со одржување згради, има за фасади, кровови, гаражи, влезови и инсталации. Не се ретки случаи во кои станарите уште во првата година собираат пари за поправки. Некој плаќа за поправка на лифт, друг за пумпа во подрум, трет за санирање на влага кај прозорец. И тогаш почнуваат состаноците на куќен совет, расправиите, мајсторите, проценките. Новата зграда одеднаш станува стара обврска.
„Не е нормално зграда стара пет години да има проблеми како објект стар триесет години. Тоа кажува дека нешто не е направено како што треба, или е направено со материјал што не може да издржи нормална употреба“, велат градежни експерти.
Купувачите, пак, најчесто реагираат кога веќе е доцна. Договорите се потпишани, парите се дадени, станот е вселен. Некои бараат одговорност од инвеститорите, но процедурата знае да биде долга и заморна. Повеќето на крај велат: „Ајде, ќе средиме сами“. И така, дефектите стануваат приватен трошок, иако проблемот почнал многу порано.
Познавачите велат дека решението не е само во построги контроли на хартија, туку во вистинска проверка на терен. Што се вградува, како се вградува, кој надгледува и кој одговара кога ќе се појави проблем. Без тоа, купувачот останува најслабата страна во целиот синџир.
Во меѓувреме, пазарот продолжува да работи. Се продаваат станови уште пред да се крене последниот кат. Рекламите ветуваат мир, комфор и квалитетен живот. А станарите сè почесто учат една скапа лекција: не е секоја нова зграда навистина нова. Некои само изгледаат така, додека не падне првиот посилен дожд.
Б.З.М.
