Пред пет години, плата од околу 1.000 евра во Македонија се сметаше за сериозен приход. Не беше богатство, но беше доволно за пристоен живот. Семејството можеше да ги плати сметките, да ги покрие редовните трошоци, да отиде на летен одмор и сепак да тргне нешто на страна. Денес истите тие 1.000 евра изгледаат сосема поинаку.
На хартија многу работи се подобрени. Просечните плати пораснаа, минималната плата е повисока, а во голем број компании вработените добија покачувања кои пред неколку години ќе изгледаа незамисливо. Но кога граѓаните ќе седнат да го пресметаат месечниот буџет, чувството е сосема различно. И покрај повисоките приходи, многумина имаат впечаток дека на крајот од месецот располагаат со помалку пари отколку порано.
Причината е едноставна. Цените растат побрзо отколку што луѓето успеваат да го почувствуваат растот на приходите. Највидливо е во маркетите. Производите што секојдневно се купуваат денес чинат значително повеќе отколку пред пет години. Разликата кај поединечен производ можеби не изгледа драматично, но кога ќе се собере во текот на месецот, резултатот е буџет кој е под постојан притисок.
Истото се случува и со домувањето. Кириите во поголемите градови пораснаа, а цените на становите достигнаа нивоа кои за многумина изгледаат недостижни. Она што некогаш било реален план за младо семејство, денес често е долгогодишна финансиска цел. Поради тоа сè повеќе луѓе чувствуваат дека работат повеќе, заработуваат повеќе, а сепак потешко доаѓаат до сопствен дом.
Горивото е уште една ставка која сериозно влијае врз домашниот буџет. За семејствата кои секојдневно користат автомобил, дури и релативно мали промени во цените создаваат значителна разлика на месечно ниво. Кога на тоа ќе се додадат сервисирање, регистрација и останати трошоци, автомобилот станува многу поскапа обврска отколку што бил порано.
Слична е ситуацијата и со услугите. Од фризерски салони и угостителски објекти до поправки во домот и приватни часови за децата, речиси секој сегмент од секојдневниот живот бележи раст на цените. Тоа значи дека семејствата денес не плаќаат повеќе само за големите работи, туку и за сите оние мали трошоци кои порано не привлекувале внимание.
Психолошкиот ефект од ваквата ситуација е можеби уште посилен од самите бројки. Луѓето имаат чувство дека постојано се движат напред, а никако не успеваат да стигнат до финансиската сигурност што ја очекувале. Покачувањето на платата кое вчера изгледало како голем успех, денес брзо се губи во новите цени и новите трошоци.
Токму затоа куповната моќ стана една од најважните економски теми за обичните граѓани. Луѓето повеќе не се интересираат само колкава е просечната плата. Ги интересира колку производи можат да купат, колку сметки можат да платат и колку пари ќе им останат на крајот од месецот. Бидејќи токму таму се гледа вистинската слика за животниот стандард.
Во пракса, многу семејства денес заработуваат повеќе отколку пред пет години, но потешко штедат. Тоа е најјасниот показател дека нешто се променило. Кога можноста да се тргнат пари на страна станува сè помала, луѓето почнуваат да чувствуваат дека нивниот труд не носи ист резултат како порано.
Затоа и покрај статистиките кои покажуваат раст на приходите, најчестата реченица што може да се слушне меѓу граѓаните е дека парите повеќе не вредат како некогаш. Без разлика дали станува збор за чувство или за реална економска состојба, едно е сигурно. Куповната моќ денес е тема што многу повеќе ги интересира луѓето отколку самата висина на платата.
На крајот, најважното прашање не е дали заработуваме повеќе отколку пред пет години. Прашањето е дали денес можеме да си дозволиме повеќе. А според искуството на голем дел од граѓаните, одговорот не е толку едноставен како што изгледа на прв поглед.
Прочитајте и Имаат плата од 60.000 денари, а сепак немаат заштеда: Во што е проблемот?
Б.С.
