Кога турист ќе влезе во хотел со четири или пет ѕвезди, најчесто не размислува дали има противпожарен апарат, план за евакуација, исправна инсталација или обучен персонал. Тоа не треба ни да биде негова работа. Во таквите објекти безбедноста е дел од системот, од категоризацијата, од инспекциските контроли и од обврските што мора да се исполнат пред воопшто да се прими првиот гостин.
Но, Македонија не живее само од хотели со ѕвезди. Напротив.
Голем дел од туристичкиот промет, особено во езерските, планинските и викенд-зоните, одамна се пресели во апартмани, куќи, викендички, соби „на рака“ и објекти што функционираат како сместувачки капацитети, иако на хартија не постојат како такви. Гости се примаат, пари се наплатуваат, фотографии се објавуваат, резервации се договараат преку пораки. А прашањето што останува да виси е непријатно едноставно: кој гарантира дека таму некој е безбеден?
Познавачи на туристичкиот сектор велат дека проблемот не е во приватното сместување само по себе. Напротив, тоа е нормален дел од туристичката понуда во многу земји. Проблемот е кога објектите работат без регистрација, без категоризација, без минимални стандарди и без реална контрола.
„Хотелот не може да си дозволи да нема основни системи за безбедност. Ќе дојде инспекција, ќе има записник, ќе има казна, може да има и затворање. Кај дивите објекти често нема ни адреса во системот. Таму државата прво треба да ги најде, па дури потоа да ги контролира“, велат луѓе од секторот.
Токму тука е јазот. Едни плаќаат даноци, такси, осигурувања, исполнуваат услови, инвестираат во стандарди и се подложни на контроли. Други ја користат истата туристичка побарувачка, но без исти обврски. На крајот, нелојалната конкуренција не е само економски проблем. Таа станува и безбедносен проблем.
Во хотел со сериозна категоризација се знае каде се излезите за евакуација, кој е одговорен во смена, како се постапува при пожар, дали лифтот е сервисиран, дали електричната инсталација е проверена. Во див објект, гостите често добиваат само клуч и порака: „Сместувањето е спремно“. И толку.
А зад таа врата може да има сè. Стари кабли, импровизирани доградби, тесни скали, боци во затворени простории, неисправни печки, објекти без пристап за пожарникари, соби направени од гаражи или подруми. Може да нема ништо спорно. Но може и да има многу. Разликата е во тоа што никој не проверил.
Експерти за безбедност предупредуваат дека најголем ризик носат токму објектите што се надвор од системот. Не затоа што секој сопственик е несовесен, туку затоа што нема правило што го тера да биде одговорен.
„Кога нема контрола, сè зависи од совеста на тој што издава. А безбедноста не смее да зависи од совест. Таа мора да биде обврска“, оценуваат експерти.
На терен, приказната е позната. Во сезона, кога се бара кревет повеќе, особено покрај езерата и во туристичките места, се издава речиси сè што може да се заклучи со врата. Туристите често гледаат цена, локација и фотографии. Ретко кој прашува дали објектот е регистриран, дали има противпожарна заштита, дали сместувањето исполнува минимални услови. Искрено, повеќето и не знаат дека треба да прашаат.
Државата, пак, најчесто реагира кога веќе ќе се случи проблем. Тогаш почнуваат прашањата: кој издал дозвола, кој не контролирал, кој требало да пријави, кој замижал. Но превенцијата не се прави со соопштенија по несреќа. Се прави со регистар, со редовни контроли, со јасни правила и со казни што навистина болат.
Туристички работници велат дека решението не е во бркање на малите издавачи, туку во нивно внесување во системот. Едноставна регистрација, минимални стандарди, видлива ознака дека објектот е легален, обврска за основна безбедносна опрема и инспекции што нема да бидат само на хартија.
„Никој не бара од семеен апартман да функционира како хотел со пет ѕвезди. Но мора да има минимум. Гостин што плаќа за сместување мора да знае дека не спие во ризик“, велат познавачи на состојбите.
Ова прашање не е само туристичко. Тоа е прашање на јавна безбедност, на фер пазар и на одговорност. Затоа што кога ќе се случи пожар, труење, пад, несреќа или евакуација, тогаш веќе не е важно дали објектот бил „само викендичка“ или „само соба за издавање“.
Тогаш станува место каде што некој можел да настрада.
Хотелите со 4 и 5 ѕвезди можеби се највидливиот дел од туристичката понуда. Но невидливиот дел, оној што работи во сива зона, е местото каде што државата најмногу треба да гледа. Не кога ќе биде доцна. Сега.
Б.З.М.
