Ратата за стан за многу семејства веќе не е само бројка во банкарска апликација. Таа е првото нешто што се одзема од платата и последното нешто за кое се преговара дома. Кирија нема, ама има кредит. Станот е твој, хартијата е во банка, а секој месец почнува со истото прашање: може ли ова некако да се намали?
Одговорот, според познавачи на банкарскиот сектор, е: може. Но, не секогаш лесно, не секогаш брзо и речиси никогаш без човек сам да тропне на шалтер.
„Банката нема интерес прва да ви каже дека може да плаќате помалку. Клиентот треба сам да побара нови услови, да спореди понуди и да покаже дека знае што бара“, велат банкарски експерти.
Првата работа што треба да ја направи секој што отплаќа станбен кредит е да ја провери каматата што ја плаќа во моментот. Многумина не знаат дали имаат фиксна, променлива или комбинирана камата. Не знаат ни кога им завршува фиксниот период. А токму таму најчесто се крие ударот. Неколку години ратата е мирна, а потоа, кога ќе влезе променлива камата, месечниот товар може да порасне.
Економистите советуваат граѓаните да не чекаат ратата да стане проблем. Ако кредитот е земен пред повеќе години, вреди да се побара нова пресметка од банката. Не усно, не „кажете ми отприлика“, туку писмено: колку би изнесувала ратата ако се продолжи рокот, ако се намали каматата или ако дел од долгот се исплати предвреме.
„Најлошо е клиентот да мисли дека договорот е бетон. Не е. Станбениот кредит е долг од 20 или 30 години, а за толку време се менуваат и пазарот, и платите, и понудите на банките“, објаснуваат познавачи.
Една од опциите е рефинансирање. Тоа значи постојниот кредит да се затвори со нов кредит, во истата или во друга банка, со поповолни услови. На хартија звучи едноставно. Во пракса, треба внимателно да се пресметаат сите трошоци: нотар, проценка на имот, осигурување, административни надоместоци, евентуална провизија за предвремена отплата. Понекогаш заштедата е реална. Понекогаш изгледа убава само во реклама.
Затоа експертите предупредуваат: помала рата не значи секогаш поевтин кредит.
Ако рокот на отплата се продолжи, месечната рата може да падне. Тоа им помага на семејства кои во моментот се под притисок, со деца, други кредити или намалени приходи. Но, подолгиот рок најчесто значи повеќе платена камата на крајот. Значи, краткорочно олеснување, долгорочно поскап кредит.
„Тука нема магија. Ако плаќате помалку месечно, некој дел од трошокот се префрла понатаму. Прашањето е дали на семејството му треба воздух сега или сака да заштеди на вкупната цена на кредитот“, велат економисти.
Друга можност е делумна предвремена отплата. Тоа е корисно за оние што имаат заштеда, бонус, наследство или продале друг имот. Со внесување поголема сума во главницата, може да се избере: или да се намали месечната рата, или да се скрати рокот на отплата. Финансиски, скратувањето на рокот најчесто носи поголема заштеда. Но, за семејство кое едвај го истуркува месецот, намалувањето на ратата може да биде поважно.
Практичен чекор е и проверка на дополнителните трошоци врзани за кредитот. Осигурување живот, осигурување имот, сметка, картички, пакети. Секоја банка има различни услови. Некои клиенти со години плаќаат услуги што не ги користат, само затоа што биле дел од пакетот кога го земале кредитот.
„Не треба да се гледа само каматата. Треба да се гледа целата цена на кредитот. Понекогаш мала разлика во каматата не значи ништо ако трошоците околу кредитот се високи“, велат банкарски познавачи.
Најсилна позиција за преговори имаат клиентите што редовно плаќаат, имаат стабилни примања и немаат доцнења. Тие може да побараат банката да им ја намали каматата за да не преминат кај конкуренција. Не секогаш ќе успее. Но, вреди да се проба. Банката повеќе сака добар клиент да остане, отколку да го изгуби.
За оние што веќе тешко ја плаќаат ратата, советот е да реагираат пред да почнат доцнења. Да побараат репрограм, грејс период или нов план на отплата. Кога ќе се насоберат казнени камати и опомени, просторот за договор станува потесен.
На крај, помала рата за стан не се добива со чекање. Се добива со споредување, пресметување и разговор со банка. Малку здодевно, ама корисно. Понекогаш една средба и една нова понуда можат да значат неколку илјади денари помалку секој месец.
А во домашниот буџет, тоа веќе не е ситница.
Б.З.М.
