Сè помалку кранови, сè помалку нови градилишта, а цените на становите и натаму стојат високо. Тоа е новата слика на пазарот на недвижности, особено во поголемите градови, каде купувачите чекаат поевтинување, инвеститорите не попуштаат, а градежниците предупредуваат дека евтини станови, барем засега, нема од што да се направат.
На прв поглед, логиката е едноставна: ако се гради помалку, а побарувачката се намали, цените треба да тргнат надолу. Но, пазарот на станови ретко се движи по така чиста математика. Во реалноста, има уште неколку слоеви: скапи материјали, високи камати, недостиг од работници, поскапени парцели, бирократија, но и старата навика на граѓаните вишокот пари да го чуваат во бетон.
„Цените нема да паднат само затоа што се гради помалку. Напротив, ако понудата се намалува, тоа може да ги задржи цените на сегашното ниво, па дури и да ги турка нагоре во одредени зони“, велат познавачи на пазарот.
Најголемиот притисок и натаму е во Скопје. Таму секој квадрат има своја приказна, а разликите се огромни. Едно е стан во централно градско подрачје, друго е стан на периферија. Едно е нова зграда со гаража, лифт и подобра енергетска изолација, друго е објект стар триесет години со нерешен паркинг и дотраени инсталации. Но, и староградбата ја следи новоградбата. Кога новите станови поскапуваат, сопствениците на старите ретко остануваат скромни.
Купувачите, пак, се во незавидна позиција. Млад брачен пар што сака да купи стан од 60 квадрати веќе не калкулира само цена по квадрат. Калкулира рата, камата, учество, нотар, данок, мебел, кујна, клима, врати, бела техника. Станот на хартија може да изгледа достижен, но кога ќе се соберат сите трошоци, бројката станува друга.
„Луѓето не се откажуваат од купување, но се двоумат подолго. Повеќе прашуваат, повеќе споредуваат, повеќе преговараат. Пред неколку години одлуките се носеа побрзо“, коментираат агенти за недвижности.
Градежниците имаат своја сметка. Според нив, квадратот не може значително да поевтини додека не поевтинат влезните трошоци. Железото, бетонот, изолацијата, работната рака, транспортот, проектите, комуналиите и земјиштето не се исти како порано. Дополнително, дел од инвеститорите се повнимателни со нови проекти, бидејќи продажбата не оди со темпото од времето кога становите се купуваа уште од цртеж.
„Не е проблем само да почнеш зграда. Прашањето е по која цена ќе ја завршиш и дали купувачите ќе можат да ја платат таа цена“, велат од градежниот сектор.
Тука се појавува и психолошкиот момент. Сопствениците што веќе купиле скапо не сакаат да продаваат поевтино. Инвеститорите не сакаат да го урнат пазарот. Банките внимателно ги следат проценките. А купувачите чекаат „да падне“. Секој чека нешто. Само квадратот не чека.
Аналитичарите сметаат дека е пореално да се очекува стабилизација отколку голем пад. Тоа значи помалку драматичен раст, повеќе преговарање, можеби попусти кај одредени станови што подолго стојат непродадени, но не и масовно поевтинување. Особено не на атрактивни локации, каде понудата е ограничена, а интерес секогаш има.
Најмногу простор за корекција може да има кај станови со нереално поставени цени, лоша локација, слаб распоред или без паркинг. Таквите огласи често стојат со месеци. Но добар стан на добра локација и натаму брзо наоѓа купувач, особено ако цената не е целосно одлепена од реалноста.
Затоа пазарот влегува во поинаква фаза. Нема веќе еуфорија како претходно. Нема ни паника. Има повеќе внимателност, повеќе сметки и повеќе нервоза кај тие што купуваат прв дом. За нив секое ново поскапување не е бројка во табела, туку уште неколку години кредит.
Се градат помалку нови станови. Тоа е факт што ќе се чувствува сè повеќе. Но, кој очекува дека поради тоа цените брзо ќе се вратат назад, веројатно ќе се разочара. На овој пазар, кога еднаш ќе се качи скалата, тешко се симнува. Особено кога сите стојат на неа.
Б.З.М.
