На пазар се оди рано. Со торба во рака, со ситни пари во џеб и со навика што не се менува лесно. Таму најчесто ќе ги сретнете пензионерите, наведнати над гајбите со домати, пиперки, кромид и јаболка, како внимателно избираат што ќе стават на вага. Младите, пак, ретко се задржуваат меѓу тезгите. За нив овошјето и зеленчукот најчесто се купуваат во супермаркет, спакувани, измерени, со баркод и без многу разговор.
Разликата не е само во годините. Таа е и во навиките, во времето, во парите, па и во односот кон храната.
На зелените пазари сè уште се гледа она старо купување што има свој ритам. Прво се прашува колку е килограмот. Потоа се споредува со соседната тезга. Па се зема едно парче во рака, се превртува, се мириса, се притиска нежно со прстите. Доматот мора да мириса на домат, велат повозрасните купувачи. Праската мора да биде зрела, ама не премека. Пиперката треба да е тешка во рака.
„Во маркет не можеш да го видиш исто. Сè е убаво наредено, ама не знаеш што купуваш додека не го отвориш дома“, вели пензионер кој секоја недела пазари на истото место.
За многу пензионери, пазарот не е само место за купување. Тоа е и прошетка, разговор, мала дневна рутина. Ќе се сретне познат човек, ќе се размени збор со продавачот, ќе се слушне колку е компирот, колку отишол гравот, кој производител има подобра зелка. Некогаш ќе се добие и едно јаболко плус. Или китка магдонос „од куќа“.
„Ние сме навикнати така. Ќе прошетаме, ќе видиме, ќе се ценкаме ако треба. Со пензија мора да гледаш каде оди секој денар“, вели повозрасна купувачка со две полни торби.
Младите имаат друга логика. Брзо, практично, без многу чекање. После работа се влегува во супермаркет, се земаат неколку работи за дома, се плаќа со картичка и приказната завршува. Нема шетање од тезга до тезга, нема барање поситен кромид или поцрвени домати. За многумина, тоа е прашање на време.
„Немам кога да одам на пазар. Работам до пет, после тоа ми треба сè на едно место. Земам што има и готово“, вели млад купувач кој овошјето и зеленчукот ги купува заедно со млеко, леб и средства за домаќинство.
Но, тука има и друга страна. Во супермаркетите производите се достапни речиси цел ден, често се спакувани во помали количини, а за луѓе што живеат сами или во мали семејства тоа изгледа попрактично. Две тиквички, три домати, кесичка салата. Нема носење големи торби, нема враќање кусур во монети, нема расправа дали вагата покажала точно.
Познавачите на потрошувачките навики велат дека оваа поделба не значи дека едните купуваат подобро, а другите полошо. Едноставно, генерациите различно го доживуваат купувањето.
„Пензионерите повеќе му веруваат на производот што го гледаат пред себе и на човекот што им го продава. Младите повеќе му веруваат на системот, на амбалажата, на рокот, на удобноста. Тоа е голема промена во однесувањето“, објаснуваат аналитичарите.
Продавачите на пазарите го чувствуваат тоа. Велат дека млад човек најчесто доаѓа во сабота, и тоа ако живее блиску или ако купува за поголемо готвење. Во работни денови, главни муштерии им се пензионерите.
„Младите поминуваат, гледаат, ама ретко купуваат. Постарите се редовни. Тие знаат кој има домашен домат, кој носи од село, кој само препродава“, велат продавачи.
Сепак, пазарот не исчезнува. Ниту супермаркетот ќе го замени целосно. И двете места си имаат своја публика, свој мирис и свој начин на купување. На пазар има гласови, калдрма, врева и торби што тежат. Во маркет има светло, колички, ладилници и сметки што излегуваат од каса.
А меѓу нив стои една обична слика од секојдневието: баба што избира најзрели домати за ручек и млад човек што зема пластична кутија со салата на излегување од работа.
И двајцата купуваат исто нешто. Само светот околу нив веќе не е ист.
Б.З.М.
